El Cezeri, HKTM’de yaşatılıyor

Cezeri’nin hava, su ve boşluk dengesini kullanarak yaptığı ve zamanına göre çok ileri bir mühendisliğe sahip baş yapıtı olan Filli Su Saati, Heykeltraş İskender Giray’ın hayale hareket katan iki buçuk yıllık performansıyla, 800 yıl sonra HKTM için yeniden yorumlanarak hayata geçirildi.

2,5 YIL SÜREN TASARIM 4 BİN PARÇADAN OLUŞTU

Sanatçı İskender Giray, Tasarımı ve yapımı 2,5 yıl süren, 4000 parçadan oluşan bu mekanik mimari sanat eserinde  mekanik ve hayali buluşturarak ortaya çok görkemli bir eser çıkarmış. Fabrikanın toplantı odasına da, El Cezeri’nin ismini veren HKTM Mühendislik Yönetim Kurulu Başkanı Tunç Atıl , El Cezeri’nin Filli Su Saati’ni  bina girişine inşa ettirmek için ünlü mimar İskender Giray’dan yardım istemiş. El Cezeri’nin 800 yıl önce eserinde insan figürlerinin dışında Anka Kuşu, Çin Ejderi, Hint Fili, Şahin figürlerine yer vermişti. Mimar Giray’da Hint Fili yerine Afrika Fili kullanmayı tercih etti. Çünkü Afrika o günden bu yana ticaretin öz kaynaklarından biriydi. Oranın sömürüsü üzerine yüzyıllar önce bir dünya yaşıyordu. Anka Kuşunu ise Türk ve Müslüman  coğrafyasını temsil etmesi amacıyla kullandığı eserdeki tüm hayvan figürleri günümüzün uluslararası ekonomisini sert duruşlarıyla temsil etmekte. Birbirleriyle savaş halinde olmalarına rağmen, diğer yandan da birbirleriyle iş birliği içerisinde olduklarını göstermekte.

SAATİN KURULUŞU 13.YÜZYILDA NASILSA ŞİMDİ DE ÖYLE  

Saat, 13’üncü yüzyıllardaki saatin çalışma prensibiyle aynı şekilde hareket ediyor. Yani su kabının batmasıyla birlikte döngü başlamış oluyor. 13’üncü yüzyılda su kabı yarım saatte bir batarken Mimar Giray’ın yaptığı saat  15 dakikada bir batıyor. Hareket döngüsünün başlamasıyla birlikte top hareketlenerek Anka Kuşuna doğru ilerliyor. Anka Kuşu kendisine gelen topu alarak Çin Ejderinin ağzına doğru götürüyor. Ayrıca, 13’üncü yüzyılda saat nasıl kuruluyorsa buradaki saat de aynı şekilde kuruluyor. Yani yer çekiminden faydalanılıyor. Eskiden saatin kurulabilmesi için tüm metal toplar alınıp heykelin başına çıkartılırken günümüzde saat yörüngeye bağlı olarak robotik sistemle kuruluyor. Dış çember her döngüde topu bir üst kademeye çıkarıyor. Yörünge bittiğinde top filin içinden geçiyor ve alttaki yuvasına düşüyor. Dolayısıyla sürekli kendini kurmuş oluyor. HKTM Fabrika girişine inşa edilen eserin tasarımın hazırlanması ve fiilen uygulanması 2,5 yıl sürdü. Sadece tasarımın hazırlanması için 1 yıllık bir emek harcandı. Uygulama süreci içinse 1,5 yıllık bir zaman ayrıldı.

FABRİKAMIZDA BİR SANAT ESERİ OLSUN İSTEDİK

GEPOSB’da yer alan ve ödüllü bina olarak bilinen Hareket Kontrol Teknolojileri Merkezi (HKTM) Yönetim Kurulu Başkanı Tunç Atıl, çevre dostu fabrikayı hayata geçirdikten sonra burada bir eksiklik olduğunu fark ettiklerini,  fabrikada güzel bir sanat eseri olması gerektiğini ve bu eserin de  hem HKTM’nin teknoloji anlayışı ve kültürü ile ilgili olması gerektiğini düşündüklerini belirterek, “ Yapılacak bu eser, hem çevreyle, doğayla uyumlu olmalı hem de insanlar binamızı ziyaret ettiklerinde görmekten keyif almalıydı. Kafamızdaki bu kaba fikirle yola çıktık ve bu fikri hayata geçirebilmek için neler yapabileceğimizi, kiminle çalışabileceğimizi düşündük. Toplumsal anlamda çok değerli eserleri olduğunu bildiğimiz için bu eserde tanınmış mimarlarımızdan İskender Giray’ın imzası olsun istedik. İşimizin, amacımızın, anlayışımızın ne olduğunu sayın Giray’a anlattık. Kararı da kendisine bıraktık. İskender Giray bize,”madem siz en büyük toplantı odanıza Bilim İnsanı El Cezeri’nin ismini layık görmüşsünüz ben de kendisinden ilham alayım. Onun eserlerinden birini yeniden yaratalım” dedi. Eser olarak da Filli Su Saati’ne karar verdi. Ortaya planlanandan biraz daha uzun bir sürede çok güzel bir eser çıktı” dedi. Kamil Uzunmehmet