GEBZE OSMANLI FETHİ BİRLİKTE İDARİ YAPISI
Kıymetli okuyucularım bu hafta köşe yazımızda sizlere Gebze’nin tarih süreçler içersinde Osmanlı döneminde sonra bağlı olduğu yerler yani idari süreci hakkında bilgilere değinmeye çalışacağız. Bugünlerde Gebze’nin il olma sürecindeki hususlar konuşulurken bu yazıda ise bu süreç hakkında bilgi mahiyetinde olacak.
Gebze Osmanlı devrinde Sultan Orhan zamanında 1331 yılında Ordugâh kenti olarak kuruldu. Bizans’la Türkler arasında birkaç kez el değiştirdikten sonra Çelebi Mehmed tarafından Osmanlı topraklarına katılmıştır. Fatih Sultan Mehmed Han (1451-1481) İstanbul’un fethinden sonra Gebze’yi Kocaeline bağlı bir ilçe yapmıştır. Bu dönemde Kocaeli Sancağı merkezi Kütühahya’da bulunan Anadolu Kazaskerliği’ne bağlıydı. III. Murad Han(1575-1595) Kocaeli Sancağı, merkezi Kütahya’da bulunan Anadolu Eyaleti’ne bağlı Kadılık haline getirildi. Ancak, Gebze’nin idare yapısında bir değişiklik olmadı. IV. Murad Han döneminde (1633-1640) Kocaeli Sancağı, Kaptanpaşa Eyaletine bağlandı. Gebze idaresinde bir değişiklik olmadı. III. Selim döneminde (1789-1808) Kocaeli Sancağı, merkezi Bursa’da olan Hüdaverdigâr Eyaleti’ne bağlandı. Gebze idaresinde bir değişiklik olmadı. Sultan Abdülmecid Döneminde (1839-1861) Tanzimat Fermanı gereğince ülke genelinde idari düzende önemli değişiklikler oldu. Kocaeli, İzmit Sancağı aldı altında Kastamonu Eyaleti’ne bağlandı. Kadıların yönetim yetkileri kaldırıldı. Kazaların başına bir müdür tayin edildi. Bu suretle Gebze Kazası’nın idari yapısı değişti. Sultan Abdülaziz Döneminde (1861-1876) Yeni vilayet teşkilatı (İl örgütü) bu dönemde kuruldu. İzmit, İstanbul iline bir ilçe olarak bağlandı. Bu durum İzmitliler tarafından hoş karşılanmadı. 1887 yılında İzmit, İç İşleri Bakanlığı’na bağlı bağımsız İzmit Sancağı oldu. Bu sancak teşkilatına; Gebze’nin dışından, 5 ilçe, 8 nahiye yaklaşık 600 köy bağlandı. Gebze 1888 yılında bir ilçe olarak İstanbul iline bağlandı. Darıca ve Hereke, birer nahiye oldu. Bölgede, mevcut 42 köy Gebze’ye bağlandı. Gebze’ye bir Kaymakam, nahiyelere müdür atandı. Bu dönemde Gebze’nin toplam nüfusu 19.250, okul sayısı (1 medrese, 4 ortaokul, 107 ilkokul) toplam 112’di. 20 Nisan 1924 tarih ve 491 sayılı Mülga Teşkilatı Esasiye Kanunun 98. maddesi gereğince sancak düzeni kaldırıldı. Bu değişiklikle il, ilçe, nahiye, köy birimlerinden oluşan bir idari düzenleme getirildi. İzmit, Kocaeli vilayetinin merkezi oldu. Gebze, Gölcük, Karamürsel, Kandıra, Adapazarı, Karasu, Hendek, Akyazı, Geyve, Kocaeline bağlı birer ilçe oldu. Buna göre; Gebze merkez ve Gebze’ye 4 nahiye, 30 köy mevcuttu.
1954 yılında Sakarya adıyla Adapazarı il olunca; Karasu, Geyve, Akyazı, Hendek ilçeleri Kocaeli’nden ayrılıp Adapazarı’na bağlanmıştır. 1966 yılında ilçe, bucak, köy durumu açısından; Gebze ilçe, Gebze’ye bağlı merkez, Darıca, Hereke, Mollafenari bucaktır. Merkeze bağlı 6, Hereke’ye bağlı 7, Mollafenari’ye bağlı 13 köy bulunmaktaydı. Merkezde, Darıca ve Hereke’de belediye mevcuttur.
Bu bilgileri Gebze Kaymakamlığı’nın bastırdığı ” GEBZE 2000 ” Kitabı’ndan alınmıştır.