TARLA’da tarihi adım: Malzemelerin radyasyon sırları aydınlandı
Türkiye, hızlandırıcı teknolojisinde önemli bir ilke imza attı. TARLA'da yapılan ilk ışınlama deneyi başarıyla sonuçlanarak yeni bir dönemin kapıları aralandı.
Türkiye’de bilim insanları, özel olarak kurdukları bir sistemle malzemelerin radyasyondan nasıl etkilendiğini inceleyebilecekleri önemli bir başarıya imza attı. Ankara Üniversitesinin öncülüğünde kurulan Türk Hızlandırıcı ve Işınım Laboratuvarında (TARLA) ilk ışınlama deneyi başarıyla gerçekleştirildi. Yeni teknoloji, uydulardan cep telefonlarına, savunma sanayisinden tıbbi araştırmalara kadar birçok alanda kullanılabilecek potansiyele sahip.
DENEY SONUÇLARI: RENK DEĞİŞİMİ VE YAPISAL KIRILMALAR
Yapılan deneyde, cam ve pleksiglas örnekleri hızlandırılan elektronlardan elde edilen gama ışınlarına maruz bırakıldı. Deneyin ardından camın renginde değişimler gözlenirken, pleksiglasın yapısında ise bozulmalar ve kırılmalar meydana geldiği tespit edildi. Bu sonuçlar, Türkiye’nin kendi imkanlarıyla kurduğu hızlandırıcı altyapısını kullanarak malzemelerin radyasyon karşısındaki davranışlarını başarıyla inceleyebildiğini ortaya koydu. Ankara Üniversitesi’nin Gölbaşı yerleşkesinde bulunan TARLA’da gerçekleştirilen bu çalışmanın, uydu ve uzay teknolojilerinden savunma sanayisine, tıbbi araştırmalardan günlük hayatta kullanılan ürünlerin geliştirilmesine kadar geniş bir yelpazede katkı sağlaması bekleniyor.
BİLİMSEL CAMİADA TÜRKİYE İMZASI
TARLA Müdürü ve Ankara Üniversitesi Öğretim Üyesi Dr. Özlem Karslı, kendi kurdukları hızlandırıcı sistemiyle ilk kez malzeme örneklerini ışınladıklarını belirterek, “Bu ışınlama deneyleriyle Türkiye aslında bilimsel camiada önemli bir eşiği geçmiş oldu” dedi. Karslı, deneyde cam ve pleksiglas örneklerini hızlandırıcıda ürettikleri gama ışınlarına maruz bıraktıklarını ve camda renk değişimi, pleksiglasta ise yapısal değişimler ve kırılmalar gözlemlediklerini ifade etti. Karslı, beklenen sonuçların elde edilmesinin deneyin başarıyla tamamlandığını gösterdiğini vurguladı.
UYDU TEKNOLOJİLERİNDEN TIBBİ UYGULAMALARA
Uzaydaki uyduların radyasyona maruz kalmasının kamera lensleri ve sensörlerde bozulmalara yol açabildiğini dile getiren Dr. Karslı, TARLA’da bu etkileri incelemeye ve gidermeye yönelik çalışmalar yürüttüklerini belirtti. Araştırmaların, radyasyondan etkilenen uydu camlarının ve lenslerinin iyileştirilerek yeniden kullanılabilmesine katkı sağlayabileceğini aktaran Karslı, savunma sanayisindeki optik sistemlerin geliştirilmesi ve otomobillerden cep telefonlarına kadar çeşitli ürünlerde kullanılan malzemelerin dayanıklılığının incelenmesi için de bu altyapıdan yararlanılabileceğini söyledi. Karslı ayrıca, tıbbi görüntüleme ve kanser tedavisinde kullanılabilecek izotoplara yönelik ön araştırmaların da TARLA’da yapılabileceğini kaydetti.
BİR DAKİKADA 20 YILLIK ETKİ İNCELENEBİLİYOR
TARLA Hızlandırıcı Birim Yöneticisi Barış Yıldırım Demir, gerçekleştirilen deneyin TARLA için bir dönüşüm noktası olduğunu ifade ederek, “Çünkü ülkemizde ilk defa süper iletken modülleri kullanarak elektronları hızlandırdık” şeklinde konuştu. TARLA’nın araştırmacılara hizmet vermeye hazırlandığını belirten Demir, hızlandırıcı teknolojisi sayesinde malzemelerin uzun yıllar içinde karşılaşabileceği bazı etkilerin kısa sürede incelenebileceğini anlattı. Demir, “Bir dakika ışınlamayla biz güneşin verdiği 20 yıllık etkiyi bir dakikada öğrenebiliriz” ifadelerini kullandı.
TÜRKİYE’NİN BİLGİ KÜTÜPHANESİ
Ankara Üniversitesinde bilgisayar mühendisliği alanında doktora yapan ve TARLA’nın demet teşhis biriminde görev alan Arif Öztürk, elektronların hareketini takip eden sistemler üzerinde çalıştıklarını belirtti. Öztürk, görevini “Çok hızlı bir araba, zifiri bir yolda gidiyor. Biz bu arabanın yolunu daha görünür kılıyoruz. Görevimiz aslında bu” sözleriyle özetledi. ABD’de Stanford Üniversitesi ve Silikon Vadisi, Japonya’da Tsukuba ve Güney Kore’de Pohang gibi merkezleri örnek gösteren Öztürk, hızlandırıcı teknolojilerinin bilimsel araştırmaların yanı sıra ülkelerin teknolojik gelişimine de katkı sağladığını söyledi. TARLA’da oluşturulan bilgi birikiminin Türkiye’nin savunma sanayisi ve sivil teknolojileri açısından önemine vurgu yapan Öztürk, “Ülkemize hali hazırda bir bilgi kütüphanesi hediye etmiş durumdayız. Umarım bunu gün geçtikçe de artırırız” dedi.
