Hereke Halı Fabrikası: Kocaeli’nin İlk Hastanesiyle Şaşırtan Bağlantı

Kocaeli’nin sağlık tarihindeki önemli dönüm noktalarından biri olan Hereke, bölgenin ilk hastanesine ev sahipliği yapmıştır. Hereke Halı Fabrikası’nın kuruluşuyla birlikte faaliyete geçen bu hastane, kentin sağlık hizmetlerinin temelini atmıştır. Osmanlı İmparatorluğu’ndaki sanayileşme hareketinin bir yansıması olarak ortaya çıkan bu yapı, günümüzdeki sağlık merkezlerine uzanan bir geçmişe sahiptir.

OSMANLI DÖNEMİNDEKİ SANAYİLEŞME VE SAĞLIK BİRİMLERİ

On dokuzuncu yüzyılda Avrupa’da yaşanan sanayileşme hareketleri, Osmanlı yönetimini de harekete geçirmiştir. Bu sürecin bir sonucu olarak, Sultan Abdülmecid’in emriyle Kullar beldesindeki kiraz bahçeleri tahsis edilerek bir çuha fabrikası kurulmuştur. 1843’te temelleri atılan fabrika, 1844’te üretime başlamıştır. Başlangıçta ordunun kumaş ihtiyacını karşılayan fabrika, daha sonra fanila, yağmurluk, havlu, yatak çarşafı gibi tekstil ürünleri de üreterek halkın kullanımına sunulmuştur. Bu ürünler, 1856 Paris Tekstil Fuarı’nda sergilenmiş ve büyük beğeni toplamıştır. Kayıtlara göre bu fabrika bünyesinde bir sağlık birimi de bulunmaktaydı.

İZMIT ÇUHA FABRİKASININ SONU VE MAKİNELERİNİN YOLCULUĞU

Döneminin önemli sanayi kuruluşlarından biri olan İzmit Çuha Fabrikası, Kilez Deresi’nin kolu olan Çuha Deresi üzerine kurulan küçük bir baraj ve elektrik santrali ile sanayileşme hareketinin öncü adımlarından olmuştur. Birinci Cihan Harbi sonrasında bölgeyi işgal eden İngiliz kuvvetleri tarafından bombalanarak üretim dışı bırakılan fabrika, Cumhuriyet’in ilanıyla birlikte makineleri önce Ankara’ya, ardından Kayseri’de kurulan bir tekstil fabrikasında kullanılmak üzere taşınmıştır.

SULTANLARIN HEREKE’YE İLGİSİ VE İLK HASTANE

Sultan Abdülmecid, Hereke’deki fabrikayı çok önemsemiş ve 1845’teki ziyareti sırasında çuha fabrikası ile birlikte yapılan bu fabrikayı kendi mülküne geçirmiştir. Dönemin önemli inşaatçıları Ohannes ve Bogos Dadyan kardeşler tarafından yapılan bu tesisler, Hereke’nin tanınırlığını artırmıştır. Fabrika ile birlikte inşa edilen hastane, cami, ayazma ve okul, bölgeye büyük bir canlılık getirmiştir. Sultan Abdülhamid’in de ilgisiyle yeni tezgâhlar eklenerek büyütülen Hereke, halı ve ipek kumaşlarıyla şöhretli bir yer haline gelmiştir. 1898’de Alman İmparatoru II. Wilhelm’in ağırlandığı burada, günümüzde sahilde görülen ahşap köşk ve artık bulunmayan ağırlama salonu yapılmıştır.

KOCAELİ’NİN İLK HASTANESİNİN DETAYLARI

Hereke’de fabrika ile birlikte inşa edilen bu hastane, Kocaeli’nin ilk hastanesi olma özelliğini taşımaktadır. 100 yatak kapasitesine sahip olan hastanede, kadın ve erkekler için ayrı bölümler bulunmaktaydı. İlk hekimleri arasında İtalyan hekim Covani’nin yanı sıra Bahriye Hastanesi tabiplerinden Kolağası Mehmet Efendi, Haydarpaşa Hastanesi hekimlerinden Kolağası Diran Simon Efendi ve Beşiktaş Eczanesi tabibi Binbaşı Mustafa Efendi gibi isimler görev yapmıştır. Hekimlerin bir kısmı kadrolu olarak Hereke’de kalırken, bir kısmı ise İstanbul’dan rotasyonla gelip gitmiştir. Hastane, öncelikli olarak fabrika çalışanlarına hizmet vermekle birlikte, halkın da yararlandığı bir sağlık kuruluşu olmuştur. Sultan Abdülhamid’in 1907 yılındaki cülusu vesilesiyle bölge çocukları için büyük bir sünnet şöleninin burada yapıldığı bilinmektedir. Tarihi bilinmeyen bir fotoğrafta görülen genç erkek hastaların, tedavi için getirilen Çanakkale gazileri olabileceği de düşünülmektedir.

TARİHİ HASTANENİN SONU VE YENİ SAĞLIK BİRİMLERİ

Hereke Hastanesi, 1940’lı yıllara kadar hizmet vermiş ve ardından hizmet dışı kalmıştır. Kasabanın yeni düzenlemeleri sırasında meydan olarak düzenlenen alanda kalması nedeniyle yıkıldığı tahmin edilmektedir. 1956 yılında, şimdiki dispanserin hemen yanında bir sağlık evi inşa edilmiştir. Bu yapı zamanla büyütülmüş ve son olarak 2012 yılında bakım ve onarımdan geçirilerek bugünkü haliyle sağlık hizmeti vermeye devam etmektedir. Eski hastanenin yıkılıp yeni sağlık merkezinin yapımına kadar geçen sürede, halen Kız Meslek Lisesi olarak kullanılan binanın bir kısmının sağlık hizmetlerinde kullanıldığı da bilinmektedir.

GÜNÜMÜZDE HEREKE SAĞLIK HİZMETLERİ

Bugün Hereke’de sağlık hizmetleri, Hereke Semt Polikliniği ve Aile Sağlığı Merkezleri aracılığıyla sunulmaktadır. 2005 yılına kadar SSK’ya bağlı olarak verilen bu hizmetler, kurumların birleşmesiyle Kocaeli Sağlık Müdürlüğüne bağlanmış ve Derince Devlet Hastanesi üzerinden sürdürülmektedir. Semt Polikliniği’nde dahiliye ve genel cerrahi uzmanları hafta içi her gün poliklinik hizmeti verirken, çocuk hastalıkları ve kadın doğum uzmanları belirli günlerde hasta kabul etmektedir. Röntgen hizmeti verilememekte, tahlil istemleri ise numuneler burada alınıp merkeze gönderilerek yapılmaktadır. Günlük ortalama 60-70 dahiliye ve 20-25 hariciye vakasına bakılmaktadır. Küçük cerrahi hizmetler ve enjeksiyon hizmeti de sunulmaktadır.

HEREKE’DE GÖREV YAPAN SAĞLIK PERSONELİ

Hereke merkezindeki sağlık biriminde iki aile hekimi hasta bakmaktadır. Ayrıca Kışladüzü’nde iki ve Yukarı Hereke’de iki aile hekimi daha bölgenin sağlık hizmetlerini yürütmektedir. 1970’li yıllardan itibaren bu sağlık biriminde Dr. Nurhan Öztürk, Dr. Muhsin Alataş, Dr. Zeki Öz, Dr. Can Çabukaş, Dr. Yılmaz Küçükerdoğan ve Dr. Tezer Akkurt gibi isimler görev yapmıştır. Uzun süre hekimlik yapanlar arasında Dr. M. Kemal Kaya (1983-2011) ve Dr. Gökhan Yayman (1995-2009) öne çıkmaktadır. Dr. Kemal Kaya emekli olup halen şehirde yaşarken, Dr. Gökhan Yayman memleketi İskenderun’da hekimliğini sürdürmektedir. Daha kısa sürelerle görev yapan başka meslektaşlar da bulunmaktadır. Vefat edenler rahmetle anılır, sağ olanlara sağlık ve afiyetler dilenir.