2,4 Milyon Metreküp Çamurla İzmit Körfezi Nefes Aldı

İzmit Körfezi’nin doğu bölümünde biriken dip çamurunun temizlenmesi, susuzlaştırılması ve bertaraf edilmesini hedefleyen proje, bilimsel araştırmalar ve fizibilite çalışmaları ışığında hayata geçirildi. Mayıs 2023’te sahada çamur çıkarma çalışmalarının başladığı bu önemli çevresel proje kapsamında, başlangıçta 468 hektarlık alandan yaklaşık 3,8 milyon metreküp dip çamurunun uzaklaştırılması planlanmıştı. Kocaeli Büyükşehir Belediyesinden yapılan açıklamaya göre, 2025 yılı sonu itibarıyla 190 hektarlık alandan 1 milyon 730 bin metreküp çamur çıkarılması hedeflenirken, 7 Eylül 2026 tarihinde yapılan açıklamada, toplam 225 hektarlık alandan yaklaşık 2,4 milyon metreküp çamurun çıkarıldığı ve projenin ikinci etabının tamamlandığı bildirildi. Projenin sonraki aşamalarına ilişkin çalışmalar devam ediyor.

PROJENİN KAPSAMLI HAZIRLIK SÜRECİ 2016’DA BAŞLADI

İzmit Körfezi’ndeki dip çamurunun karakteristik özelliklerini ve miktarını belirlemeye yönelik çalışmalar, Kocaeli Büyükşehir Belediyesi ile TÜBİTAK Marmara Araştırma Merkezi (MAM) işbirliğinde 2016 yılında başlatıldı. Körfezin doğu kesiminde biriken çamurun çevresel etkilerini değerlendirmek ve temizleme yöntemlerini tayin etmek amacıyla kapsamlı araştırmalar yürütüldü. İstanbul Üniversitesi ile TÜBİTAK MAM tarafından 2021 yılında hazırlanan fizibilite raporları, bölgedeki çamurun miktarı ve özelliklerine dair detaylı veriler sundu.

Bu çalışmalar sonucunda, İzmit Körfezi’nin doğu baseninde 468 hektarlık bir alanda, 15 metre derinliğe kadar yaklaşık 3,8 milyon metreküp dip çamurunun temizlenmesi gerektiği tespit edildi.

Projenin hayata geçirilmesi için Kocaeli Büyükşehir Belediyesi ile Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı arasında hazırlanan ortak işbirliği protokolü 28 Ağustos 2022 tarihinde imzalandı. Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığınca bütçesi onaylanan bu çalışma, Marmara Denizi ve Adalar Özel Çevre Koruma Bölgesi’ndeki İzmit Körfezi’nin çevresel değerlerini koruma gayesiyle başlatıldı.

SAHADA ÇALIŞMALAR MAYIS 2023’TE BAŞLADI

Dip çamuru temizliği operasyonları için İzmit’teki eski fuar alanı mevkisinde yaklaşık 70 dönümlük bir alana şantiye kuruldu. Çamurun deniz tabanından çıkarılması, susuzlaştırılması ve nihai bertarafına yönelik faaliyetler, bu alandaki tesisler üzerinden yürütülmeye başlandı. 2 Mayıs 2023 tarihinde düzenlenen törenle deniz tabanından çamur çekimi resmen başladı. Projede, deniz tabanındaki çamurun özel gemiler ve boru sistemi aracılığıyla çıkarılması, karadaki tesise taşınması ve su içeriğinin azaltılması yöntemi benimsendi.

Temizleme çalışmalarının temelini, deniz tabanında birikmiş çamurun taranarak borular vasıtasıyla karadaki tesise aktarılması oluşturuyor. Tesise getirilen çamur, tarama ve susuzlaştırma işlemlerinden geçirilerek içindeki su ayrıştırılıyor ve kalan malzemenin deniz ortamından uzaklaştırılması sağlanıyor.

Projenin ilk dönem açıklamalarında, çamurun geotekstil tüplerde biriktirilerek kurutulması yöntemi de paylaşıldı. Kocaeli Büyükşehir Belediyesinin Kasım 2024 tarihli açıklamasında, proje kapsamında toplam 3 bin 500 geotekstil tüp kullanılmasının planlandığı, o tarihe kadar 1.031 tüpte çamurun kurutulduğu bilgisi yer aldı.

İLK ETAPTA 1,1 MİLYON METREKÜP ÇAMUR ÇIKARILDI

Projenin ilk etabı, 125 hektarlık alanda yaklaşık 1,1 milyon metreküp dip çamurunun temizlenmesini kapsadı. Kasım 2024’te yapılan açıklamalarda, bu etabın önemli bir kısmının tamamlanarak 92 hektarlık alandan 1 milyon metreküp çamurun çıkarıldığı belirtildi. İlk etabın tamamlanmasıyla 125 hektarlık alandan yaklaşık 1,1 milyon metreküp çamurun denizden uzaklaştırıldığı ve ikinci etap çalışmalarına başlandığı kaydedildi.

Çalışmanın bu aşamasında, çamur deniz tabanından çıkarılarak susuzlaştırma işlemine tabi tutuldu. Çamurun içindeki suyun ayrıştırılmasıyla taşınacak malzemenin hacminin azaltılması ve deniz tabanından uzaklaştırılan çamurun uygun yöntemlerle bertaraf edilmesi amaçlandı.

İKİNCİ ETAP TAMAMLANDI, ÜÇÜNCÜ ETAP İÇİN SÜREÇ BAŞLATILDI

İlk etabın ardından, ikinci etapta 100 hektarlık alanda yaklaşık 1,3 milyon metreküp çamurun temizlenmesi için yoğun çalışmalar yürütüldü. Kocaeli Büyükşehir Belediyesinin 7 Eylül 2026 tarihli açıklamasında, ikinci etabın başarıyla tamamlandığı ve iki etapta toplam 225 hektarlık alandan yaklaşık 2,4 milyon metreküp çamurun çıkarıldığı bildirildi.

Temizlenen alanın büyüklüğü, yaklaşık 300 futbol sahasına eşdeğer bir düzeye ulaştı. Temmuz 2026’da açıklanan bilgilerde, projenin üçüncü etabı kapsamında 247 hektarlık alanda çalışmalar yapılmasının planlandığı belirtildi.

DİP ÇAMURU NEDEN TEMİZLENİYOR?

İzmit Körfezi’nin doğu kesimi, kentleşme, sanayileşme ve dereler aracılığıyla taşınan kirleticilerin etkisiyle zaman içerisinde yoğun dip çamuru birikiminin yaşandığı alanlardan biri olarak değerlendiriliyor. Dipte biriken bu çamur, deniz tabanındaki doğal yaşam alanlarının yapısını değiştirebiliyor. Çamurun içerdiği yüksek miktardaki organik maddeler, ayrışma süreçlerinde oksijen tüketimini artırarak deniz ekosistemi üzerinde ciddi bir baskı oluşturabiliyor. Bu nedenle dip çamurunun temizlenmesi, körfezin ekolojik yapısının iyileştirilmesine yönelik temel çalışmaların önemli bir parçası olarak yürütülüyor.

Projenin temel hedefleri arasında deniz tabanındaki olumsuz şartların azaltılması, suyun oksijen seviyesinin iyileştirilmesine katkı sağlanması ve deniz tabanında veya tabana yakın bölgelerde yaşayan canlılar için daha elverişli yaşam alanlarının oluşturulması yer alıyor.

Ancak, dip çamurunun çıkarılması tek başına körfezin tüm çevresel sorunlarını ortadan kaldırmıyor. Körfeze ulaşan kirlilik kaynaklarının kontrol altına alınması, atık su arıtma altyapısının etkin bir şekilde işletilmesi, derelerden taşınan kirliliğin önlenmesi ve düzenli çevresel izleme çalışmaları da deniz ekosisteminin korunması açısından kritik önem taşıyor.

DİP ÇAMURU BUGÜNE KADAR HANGİ ALANLARDA KULLANILDI?

İzmit Körfezi’nden çıkarılan dip çamuru, bugüne kadar laboratuvar ortamında çeşitli araştırmalara tabi tutuldu. Bu araştırmalar kapsamında çamur, tuğla, briket, sıva tipi yapı malzemeleri ve beton katkısı olarak değerlendirilmek üzere denendi. Ayrıca, çamur seramik yapay resiflerin üretiminde de kullanıldı. Eylül 2026 tarihinde, yüzde 65’e kadar çamur içeren ve bu malzemeden üretilen resifler Değirmendere’de denize indirildi. Bu resiflerin deniz canlılarına yeni tutunma ve yaşam alanları sağlaması hedefleniyor. Tuğla, briket ve beton katkısı çalışmalarının ise araştırma ve deneme niteliğinde olduğu belirtildi.

TEMİZLENEN ALANLARDA DENİZ CANLILARI İZLENİYOR

Dip çamuru temizliği çalışmalarıyla eş zamanlı olarak, bu faaliyetin deniz ekosistemi üzerindeki etkileri de titizlikle izleniyor. Kocaeli Büyükşehir Belediyesi, İstanbul Üniversitesi Su Bilimleri Fakültesi işbirliğiyle temizlenen bölgelerde biyoçeşitlilik izleme çalışmaları yürütüyor. Bu izleme faaliyetleri, ekosistemin iyileşme sürecini ve temizliğin etkilerini bilimsel verilerle takip etmeyi amaçlıyor.

Kocaeli Büyükşehir Belediyesi, dip çamuru temizliğinin yanı sıra, denizdeki kirliliğin önlenmesine yönelik farklı çalışmalar da yürütüyor. Derelere yerleştirilen bariyerler, deniz süpürgeleri ve amfibik araçlarla gerçekleştirilen düzenli temizlik faaliyetleri de körfezin korunmasına yönelik uygulamalar arasında gösteriliyor.