İşçi Hangi Nedenlerle İş Sözleşmesini Sonlandırabilir?


Av. Selver Öztürk

Av. Selver Öztürk

05 Mayıs 2021, 09:50

İş hukukumuzda, işçinin de işverenin de hangi durum ve koşullarda iş akdini sona erdireceği belirlenmiştir. 4857 sayılı İş Kanunu, maddeler halinde bu durumları saymaktadır. Elbette ki eksik kalan hususlar yok değil. Ancak burada da, mahkeme kararlarıyla boşluklar dolduruluyor. Örneğin: Sigorta primlerinin eksik ya da hiç yatırılmaması kanunda fesih nedeni olarak düzenlenmemişken, Yargıtay kararlarıyla bu durumun da fesih nedeni olduğu kabul edilmiştir. Gerek Kanunda gerekse yargı içtihatlarıyla düzenlenen fesih nedenleri, özelde zayıf olan işçinin korunmasını genelde ise çalışma düzeni ve adaletini sağlamayı hedeflemektedir.

****

           İş Kanunu’muza göre, işçinin temelde iki farklı fesih imkânı mevcuttur. Bunlardan ilki ’süreli fesih ’ dediğimiz, belirli sürelere riayet ederek yapılması gereken fesihtir. Bir diğeri ise ‘haklı fesih’ tir. Üçüncü bir kategori ise, bu iki fesih içerisine sokulmayan ve işçinin kıdem tazminatına hak kazanabileceği bir kısımdı. Örneğin; emeklilik nedeniyle iş akdinin sonlandırılması, kadın işçinin evlilik nedeniyle nikâhtan itibaren bir yıl içinde sözleşmesini sonlandırması ve erkek işçinin muvazzaf askerlik görevi için iş akdini sonlandırması.

           Süreli fesihten kısaca bahsetmek gerekirse; bu fesih yalnızca belirsiz süreli iş akitleri için geçerlidir. Zira belirli süreli iş sözleşmeleri kararlaştırılan sürenin bitmesiyle kendiliğinden sona ermektedir. Süreli fesih, hem işçinin hem de işverenin, sonuçlarına katlanarak iş ilişkisini diledikleri zaman sonlandırma hakkına dayanmaktadır. Tabi ki bu hak, taraflara suiistimal yetkisini sunmamaktadır. İş Kanunu madde 17’ye göre, çalışma süreleri doğrultusunda ihbar müddetleri tayin edilir. İşçi, tayin edilen ihbar müddeti kadar öncesinde iş sözleşmesini sona erdireceğini işverene bildirmekle yükümlüdür. Aksi halde işverene ihbar tazminatı ödemesi gerekebilir. İşçi, iş akdini bu şekilde sonlandırdığında, kural olarak kıdem tazminatına hak kazanamayacaktır. Ancak ücret, fazla mesai alacağı, tatil ücreti gibi alacakları elbette ki talep edebilir.

           Gelelim ‘haklı feshe’. İşçinin haklı nedenle fesih hakkı, İş Kanunu madde 24’te düzenlenmiş. Buna göre, süresi belirli olsun veya olmasın işçi, maddede belirtilen hallerde iş sözleşmesini, sürenin bitiminden önce veya bildirim süresini beklemeksizin feshedebilir. Madde metninde, bu haller üç ana başlık halinde düzenlenmiştir. Bunlar: sağlık nedenleri, ahlak ve iyi niyete aykırı durumlar ve zorlayıcı sebeplerdir. Örneğin, yaptığı işten kaynaklı işçinin sağlığı tehlikeye giriyorsa işçinin haklı nedenle sözleşmeyi fesih hakkı doğmaktadır. Burada önemli olan şey, hastalığın ya da tehlikenin işten, işverenden ya da başka bir işçiden kaynaklı olması gerekmesidir.

           Ahlak ve iyi niyete aykırılık kısmı ise oldukça geniş tutulmuştur. Madde bendinde yazanların haricinde de ahlak ve iyi niyet ihlali oluşabilir. Bu takdirde de işçi sözleşmeyi sonlandırabilecektir.

  • İşverenin işle ya da işyeriyle ilgili yalan beyanda bulunması,
  • İşçinin veya ailesi üyelerinden birinin şeref ve namusuna dokunacak şekilde sözler söylemesi, davranışlarda bulunması veya işçiye cinsel tacizde bulunması,
  • İşçiye veya aile üyelerinden birine karşı sataşmada bulunması veya gözdağı vermesi,
  • İşçiyi veya ailesi üyelerinden birini kanuna karşı davranışa özendirmesi, kışkırtması, sürüklemesi,
  • İşverenin işçiye veya aile üyelerinden birine karşı hapsi gerektiren bir suç işlemesi yahut işçi hakkında şeref ve haysiyet kırıcı asılsız ağır isnat veya ithamlarda bulunması,
  • İşçinin diğer bir işçi veya üçüncü kişiler tarafından işyerinde cinsel tacize uğraması ve bu durumu işverene bildirmesine rağmen gerekli önlemlerin alınmaması.
  • İşveren tarafından işçinin ücreti kanun hükümleri veya sözleşme şartlarına uygun olarak hesap edilmez veya ödenmezse; işçi ahlak ve iyi niyete aykırılık sebebiyle iş akdini haklı nedenle sonlandırabilir. Belirttiğimiz hususlar örnek niteliğindedir.

           Bir diğer haklı fesih nedeni olan zorlayıcı nedenle fesih hakkında ise, işçinin çalıştığı işyerinde bir haftadan fazla süre ile işin durmasını gerektirecek zorlayıcı sebepler ortaya çıkması gerekmektedir. Bu halde de, işçi haklı nedene dayanarak sözleşmesini sonlandırabilir.

           Haklı nedenle iş akdinin feshinde, ileride ispat sorunu yaşamamak için, yazılı fesih beyanında bulunmak işçinin menfaatine olacaktır. Ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılık nedeni mevcutsa, ihlalin ortaya çıktığı tarihten itibaren 6 iş günü içinde sözleşmenin feshedilmesi gerekmektedir.  İşçiler genellikle, fesih beyanında bulunurken ‘’istifa etmekteyim.’’, ‘’işten ayrılıyorum’’ vb. beyanlarda bulunup, ayrıntılı açıklamada bulunmamaktadırlar. Bu durum ise işçilerin dava aşamasında hak kaybına neden olmaktadır. Bu nedenle fesih beyanında, işten ayrılma nedeninin açıkça yazılması ispat açısından faydalı olacaktır.

Yorum Ekle
İsim
Yorumunuz onaylanmak üzere yöneticiye iletilmiştir.×
Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, müstehcen, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.