BALIKESİR’İN HAFIZASINI GELECEĞE TAŞIYAN AYDIN AYHAN İLE BELGESEL SÖYLEŞİ

Balıkesir Kepsut ilçesi Eyüpbükü köyü derneği başkanı değerli arkadaşım Aziz Basut ile Aydın Ayhan ve Kuvayı Milliye Kütüphanesi Aydın Ayhan Kitaplığını ziyaret edip belgesel çekiyoruz
https://www.facebook.com/share/WNgN7K/?mibextid=wwXIfr
BALIKESİR’İN YAŞAYAN HAFIZASI AYDIN AYHAN’IN İZİNDE
Bir gezi, bir buluşma ve Balıkesir’in hafızasına yolculuk
Balıkesir’de belgesel çekimlerimiz ve tarihî araştırmalarımız bütün hızıyla devam ediyor.
Bu kez yolumuz, Balıkesir’in kültür ve medeniyet tarihinin derinliklerine uzanıyor. Kepsut’un Eyüpbükü köyünde bulunan Eyüpbükü Yardımlaşma, Dayanışma ve Kültür Derneği Başkanı, Gebze’den değerli dostum Aziz Basut Bey’in rehberliğinde Balıkesir’in farklı noktalarını geziyor, geçmişin izlerini sürüyoruz.
Aziz Basut Bey, bu belgesel çalışmamız boyunca adeta bir seferberlik ilan etti. Kısa zaman içerisinde bizi Balıkesir’in önemli tarihî ve kültürel mekânlarına götürdü, fotoğraf ve video çekimlerimizi gerçekleştirdi. Kendisine gönülden teşekkür ediyorum.
Şimdi istikamet: Aydın Ayhan Kitaplığı
Balıkesir’in tarihini araştırırken karşımıza çıkan çok özel bir isim var:
Aydın Ayhan…
Balıkesir’in yaşayan hafızası…
Yıllarını Balıkesir’in tarihini araştırmaya adamış, yüzlerce değil binlerce bilgi, belge, fotoğraf, kitap ve hatırayı bir araya getirmiş değerli bir araştırmacı, yazar ve eğitimci.
Aslen Balıkesirli olan Aydın Ayhan, uzun yıllar Almanca öğretmenliği yaptı. Giresun ve Diyarbakır gibi farklı şehirlerde görev yaptıktan sonra Balıkesir’e döndü. Emekliliğinin ardından ise yıllardır sürdürdüğü tarih araştırmalarına daha büyük bir zaman ayırdı.
Onun Balıkesir tarihine yaptığı hizmeti anlatmak için belki de en güzel ifade şudur:
Aydın Ayhan, Balıkesir’in hafızasını toplamış bir insan.
Tarihi bir binada büyük bir vefa örneği
Balıkesir Büyükşehir Belediyesi’nin Aydın Ayhan adına oluşturduğu Kuvayı Milliye Kütüphanesi Aydın Ayhan Kitaplığı’na doğru yola çıkıyoruz.
Tarihi bir binanın yeniden değerlendirilerek kültür ve tarih hizmetine kazandırılması gerçekten önemli.
Daha da önemlisi, Balıkesir Büyükşehir Belediyesi’nin yıllarını şehrin tarihini araştırmaya adamış bir araştırmacının ismini böyle anlamlı bir mekânda yaşatmasıdır.
Bu, bana göre tam anlamıyla bir vefa örneğidir.
Keşke Türkiye’nin bütün şehirlerinde, şehirlerin hafızasını araştıran insanların adı böyle mekânlarda yaşatılsa…
Aydın Ayhan Hoca ile buluşuyoruz
Kütüphanede Aydın Ayhan Hoca ile buluşuyoruz.
İlk karşılaşmamızda dikkatimi çeken şey, yaşından çok heyecanı ve enerjisi oluyor.
İlerleyen yaşına rağmen hafızası pırıl pırıl…
Sanki yıllar onu yormamış. Balıkesir tarihini anlatırken gözleri parlıyor, bir belgeyi gösterirken heyecanlanıyor, geçmişte yaşanan bir olayı anlatırken bizi adeta o günlere götürüyor.
Kendisiyle çok güzel ve samimi bir söyleşi gerçekleştiriyoruz.
Aydın Ayhan Hoca, tarih araştırmalarına nasıl başladığını anlatıyor. 1970’li yıllardan itibaren Balıkesir’in tarihine ilişkin bilgi ve belgelerin peşine düştüğünü, bu çalışmalar için yıllarını, zamanını ve maddi imkânlarını harcadığını anlatıyor.
Bir insanın bir şehrin tarihine bu kadar gönül vermesi gerçekten insanı duygulandırıyor.
Burası bir kütüphaneden çok daha fazlası
Aydın Ayhan Kitaplığı’nı gezerken şunu çok net görüyoruz:
Burası sıradan bir kütüphane değil.
Burası adeta bir yaşayan tarih müzesi…
Raflarda Aydın Ayhan’ın kendi kaleme aldığı onlarca önemli eser bulunuyor.
Balıkesir üzerine yazılmış kitaplar, eski gazeteler, dergiler, fotoğraflar, belgeler, askerî malzemeler ve çeşitli tarihî objeler burada bir araya getirilmiş.
Ve dikkat çekici olan şu:
Her fotoğrafın, her kitabın, her belgenin, her eşyanın ayrı bir hikâyesi var.
Aydın Ayhan Hoca bize bunları tek tek anlatıyor.
Bir belgeyi gösteriyor, arkasındaki hikâyeyi anlatıyor.
Bir fotoğrafı gösteriyor, fotoğraftaki insanların kim olduğunu açıklıyor.
Bir kitabı eline alıyor, onun nasıl ortaya çıktığını anlatıyor.
Böylece kitaplığın raflarında yalnızca kitapları değil, Balıkesir’in geçmişini görüyoruz.
Belediyelere örnek olması gereken bir çalışma
Buradan bütün belediyelerimize bir çağrıda bulunmak istiyorum:
Şehirlerin hafızasını mutlaka koruyun.
Emekli öğretmenlerimizin, gazetecilerimizin, araştırmacılarımızın, emekli yöneticilerimizin ve yaşlılarımızın elinde çok önemli bilgi ve belgeler bulunuyor.
Bunların bir kısmı bugün hayatta olan insanların hafızasında…
Bir kısmı ise evlerde, sandıklarda, depolarda ve özel arşivlerde bekliyor.
Eğer bu bilgiler toplanmazsa zaman içerisinde kaybolup gidecek.
Bu nedenle belediyeler, kaymakamlıklar, valilikler ve üniversiteler şehirlerinin hafızasını oluşturacak özel kitaplıklar ve arşivler kurmalıdır.
Balıkesir Büyükşehir Belediyesi’nin Aydın Ayhan Kitaplığı bu anlamda diğer şehirlerimize örnek olabilecek çok değerli bir çalışmadır.
Emekli öğretmenlere ve genç eğitimcilere çağrı
Özellikle emekli eğitimcilerimize seslenmek istiyorum:
Lütfen elinizdeki bilgi ve belgeleri gelecek nesillere bırakın.
Yıllarca görev yaptığınız şehirlerin insanlarını, tarihini, kültürünü ve hatıralarını kayıt altına alın.
Genç öğretmenlerimize de Aydın Ayhan Hoca’yı bir rol model olarak görmelerini tavsiye ediyorum.
Çünkü Aydın Ayhan Hoca bize çok önemli bir şey gösteriyor:
Bir insanın mesleği ne olursa olsun, eğer araştırmaya, öğrenmeye ve yaşadığı şehrin tarihine gönül verirse çok büyük bir kültür hizmeti yapabilir.
Kendisi Almanca öğretmeni olarak yetişmiş olmasına rağmen yıllarını tarih araştırmalarına adamış ve Balıkesir tarihine çok önemli eserler kazandırmıştır.
Balıkesir Üniversitesi’ne bir çağrı
Buradan Balıkesir Üniversitesi’ne de bir çağrıda bulunmak istiyorum.
Aydın Ayhan Hoca’nın yıllardır yaptığı çalışmaların üniversite dünyasında daha fazla değerlendirilmesi gerektiğine inanıyorum.
Balıkesir Üniversitesi Senatosu toplanmalı; Aydın Ayhan Hoca’nın bilgi ve birikimi üniversite tarafından kayıt altına alınmalı, genç araştırmacılarla buluşturulmalı ve adına bir akademik çalışma merkezi veya kürsü oluşturulması değerlendirilmelidir.
Çünkü üniversitelerin görevi sadece geleceği değil, geçmişi de korumaktır.
Balıkesir Valiliği’ne de bir not
Balıkesir Valimiz Sayın İsmail Ustaoğlu ile daha önce bir araya gelmiş, kendisiyle belgesel söyleşisi gerçekleştirmiştik.
Kendisinin Balıkesir’e yönelik çalışmalarını ve şehre verdiği önemi yakından biliyoruz.
Bu vesileyle Sayın Valimize de bir çağrıda bulunmak istiyorum:
Aydın Ayhan Hoca’nın bilgi ve belge birikimi yalnızca Balıkesir için değil, Türkiye için değerlendirilmelidir.
Diğer illerdeki valilikler, belediyeler, üniversiteler ve kültür kurumları da böyle değerli şehir hafızası araştırmacılarını desteklemeli, onların bilgi birikimlerini gelecek kuşaklara aktarmalıdır.
Aziz Basut’a teşekkür
Bu gezimizin her aşamasında yanımızda olan değerli dostum Aziz Basut Bey’e ayrıca teşekkür etmek istiyorum.
Fotoğraflarımızı çekti, videolarımızı kaydetti, belgesel çekimlerimizin teknik tarafında büyük emek verdi ve kısa zaman içerisinde bizi birçok önemli noktaya götürdü.
Aydın Ayhan Hoca ile gerçekleştirdiğimiz bu buluşmanın da gerçekleşmesinde önemli katkısı oldu.
Kendisine teşekkür ediyor, emeklerine sağlık diyorum.
Zağnos Paşa Camii önünde veda
Aydın Ayhan Hoca ile gerçekleştirdiğimiz uzun söyleşinin ardından kendisine teşekkür ederek ayrılıyoruz.
Fakat Balıkesir gezimiz burada bitmiyor.
Yolumuz, Balıkesir’in kurucu beyliği olan Karesi Beyliği’nin kurucusu Karesi Bey’in türbesinin bulunduğu Zağnos Paşa Camii’nin önüne düşüyor.
Burada hatıra fotoğrafımızı çekiyoruz.
Bir tarafta Balıkesir’in Osmanlı öncesine uzanan tarihî kökleri…
Diğer tarafta Millî Mücadele’nin ve Kuvayı Milliye’nin hafızası…
Ve bütün bu tarihî mirası araştırarak gelecek nesillere aktaran Aydın Ayhan Hoca…
Veda ederken…
Aydın Ayhan Hoca’nın ellerinden öpüyor, kendisine sağlıklı ve uzun bir ömür diliyorum.
Onun gibi insanların kıymetini yaşarken bilmek gerekiyor.
Çünkü şehirlerin tarihi sadece taşlarda, camilerde, türbelerde ve eski yapılarda yaşamıyor.
Şehirlerin tarihi, o geçmişi bilen ve anlatan insanların hafızasında da yaşıyor.
Aydın Ayhan Hoca, işte böyle bir hafıza insanı.
Balıkesir’in yaşayan tarihi…
Balıkesir’in canlı hafızası…
Biz de yapay zekâdan ve ulaşabildiğimiz çeşitli kaynaklardan yararlanarak Aydın Ayhan Hoca’nın hayatı, eserleri ve adına oluşturulan kitaplıkla ilgili araştırmalarımızı sürdürüyoruz.
Aydın Ayhan Hoca ile gerçekleştirdiğimiz bu özel belgesel söyleşisini de inşallah Devr-i Âlem belgesellerimizde, televizyon yayınlarımızda ve sosyal medya kanallarımızda sizlerle buluşturacağız.
Balıkesir’den ayrılırken geride yalnızca görüntüler ve fotoğraflar bırakmıyoruz.
Bir şehrin hafızasına dokunmanın, onu araştırmanın ve gelecek nesillere aktarmanın mutluluğuyla yola devam ediyoruz.
Balıkesir’in yollarında, tarihimizin izinde yeni araştırmalarda buluşmak üzere…
ÖMRÜNÜ TARİH VE KÜLTÜR ARAŞTIRMASINA VAKF EDEN EĞİTİMCİ YAZAR AYDIN AYHAN İN HAYATI VE HİZMETLERİ
Balıkesir’in yakın tarihini, Millî Mücadele yıllarını, Çanakkale’de şehit düşen Balıkesirlileri, Kuvayı Milliye hareketini ve şehrin unutulmaya yüz tutmuş insanlarını araştırırken karşımıza çıkan en önemli isimlerden biri Aydın Ayhan’dır.
O, yalnızca kitap yazan bir araştırmacı değil; Balıkesir’in geçmişini belgeler, fotoğraflar, hatıralar ve sözlü tarih yoluyla gelecek kuşaklara aktarmaya çalışan bir şehir hafızası araştırmacısıdır.
1947’de Ayvalık’ta başlayan Balıkesir sevdası
Aydın Ayhan, 1947 yılında Ayvalık’ta dünyaya geldi. Aslen İvrindi Gömeniçli olan Ayhan’ın çocukluğu babasının memuriyeti nedeniyle Ayvalık, Sındırgı, İvrindi ve Balıkesir’de geçti.
Balıkesir Lisesi’ni tamamladıktan sonra Ankara Gazi Eğitim Enstitüsü Almanca Bölümü’nden mezun oldu. Meslek hayatına Almanca öğretmeni olarak başladı. Diyarbakır ve Giresun gibi farklı yerlerde görev yaptıktan sonra Balıkesir’e döndü ve öğretmenlik hayatını burada sürdürdü.
Daha sonra Balıkesir Turizm İşletmeciliği ve Otelcilik Yüksekokulu’nda Almanca okutmanı olarak görev yaptı. Toplam 40 yıl 3 aylık memuriyet hayatının ardından 2008 yılında emekli oldu. Ancak onun için emeklilik, araştırmanın sonu değil, adeta yeni bir dönemin başlangıcı oldu. (Somuncu Baba Dergisi)
Tarih merakı 1970’lerde başladı
Aydın Ayhan’ın Balıkesir tarihine yönelik araştırmaları 1970’li yıllarda başladı. Çanakkale Savaşları üzerine çalışmalarının ise 1980 yılında yoğunlaştığı belirtiliyor. (Somuncu Baba Dergisi)
Bu çalışmalar zaman içerisinde yalnızca kütüphanelerdeki kitaplarla sınırlı kalmadı.
Ayhan; yaşlı insanlarla konuştu, gazilerin hatıralarını dinledi, eski gazeteleri araştırdı, fotoğrafların peşine düştü, ailelerin sandıklarında saklanan belgeleri ortaya çıkardı ve bit pazarlarında dahi tarihî belgeler aradı.
Onun tarih anlayışının önemli özelliklerinden biri de sözlü tarih ile belge tarihini buluşturmasıdır.
Çocukluk yıllarında Balıkesir’de yaşlılardan dinlediği savaş ve seferberlik hatıraları, ilerleyen yıllarda araştırmalarının önemli kaynaklarından biri oldu. Kendisinin de ifade ettiği üzere, yazdığı birçok çalışmanın temelinde çocukluk ve gençlik döneminde dinlediği bu gerçek hayat hikâyeleri bulunmaktadır. (Balıkesirim)
“Belge olmadan tek kelime yazmamaya çalışırım”
Aydın Ayhan’ın araştırmacılığını anlatan en önemli ifadelerinden biri, “Belge olmadan tek kelime yazmamaya çalışırım” yaklaşımıdır.
Bu söz, onun tarih araştırmalarındaki yöntemini de ortaya koymaktadır.
Ayhan’ın kişisel arşivinde kitapların yanı sıra eski gazeteler, dergiler, fotoğraflar, mektuplar, askerî malzemeler ve Millî Mücadele dönemine ait çeşitli belgeler bulunmaktadır.
Kişisel koleksiyonunda, Mustafa Kemal Atatürk’ün Sakarya Meydan Muharebesi sırasında Balıkesirli siyasetçi Vehbi Bolak’a gönderdiği harp raporlarının da bulunduğunu kendisi ifade etmiştir. (Balıkesirim)
Bu yönüyle Ayhan’ın koleksiyonu yalnızca özel bir kitaplık değil, Balıkesir’in tarihî hafızasının önemli bir arşividir.
Balıkesir’in Millî Mücadele tarihini yazdı
Aydın Ayhan’ın çalışmalarının merkezinde Balıkesir ve özellikle Millî Mücadele tarihi bulunmaktadır.
Balıkesir’in işgal yılları, Kuvayı Milliye hareketi, Çanakkale Savaşları, Balıkesirli gaziler, yerel kahramanlar ve halkın savaş yıllarındaki yaşantısı onun araştırmalarında geniş yer tutar.
Türk Tarih Kurumu Kütüphanesi kataloglarında Aydın Ayhan imzasıyla çok sayıda eser bulunmaktadır.
Bunlardan biri **“Millî Mücadele’de Balıkesir Cepheleri”**dir. 2020 yılında Balıkesir Büyükşehir Belediyesi Kent Arşivi Yayınları arasında yayımlanan eser 156 sayfadır. (TTK Kütüphanesi)
Bir diğer önemli çalışması ise “Kendi Yurdunda Esir Olmak: İşgal Yıllarında Balıkesir” adlı 438 sayfalık eserdir. Kitap, Balıkesir’in işgal yıllarını belge, fotoğraf, portre ve tıpkıbasımlarla ele almaktadır. (TTK Kütüphanesi)
Ayhan ayrıca “Balıkesir’de Kurtuluş Hareketleri ve Millî Kahraman Çingene Ali Efe” adlı çalışmasında hem işgal yıllarını hem de Çingene Ali Efe’nin hayatını ve Millî Mücadele’deki rolünü belgeler ve hatıralarla ele almıştır. (TTK Kütüphanesi)
“Balıkesirli Gazilerden Hatıralar” ise 510 sayfalık hacimli bir çalışma olarak gazilerin hatıralarını gelecek kuşaklara aktarmaktadır. (TTK Kütüphanesi)
Türk Tarih Kurumu kataloglarında ayrıca Balıkesir Çepnileri, Balıkesirli gaziler, Sıtkı Yırcalı ve Balıkesir’in kurtuluş hareketleri gibi farklı konulardaki çalışmaları da görülmektedir. (TTK Kütüphanesi)
Yedi kitaplık “Millî Mücadele’de Balıkesir” külliyatı
Aydın Ayhan’ın yıllar boyunca gerçekleştirdiği araştırmaların önemli bir bölümü, Balıkesir Büyükşehir Belediyesi tarafından yayımlanan “Millî Mücadele’de Balıkesir” yayın grubu içerisinde okuyucularla buluşturuldu.
Bu çalışmaların arkasında 1970’li yıllardan itibaren sürdürülen uzun soluklu kent araştırmaları bulunmaktadır. 2020 yılında yedi eserlik yayın grubunun tanıtımı yapıldı. (Anayurt Gazetesi)
Bu durum, bireysel bir araştırmacının yıllar boyunca oluşturduğu bilgi ve belge birikiminin kurumsal bir yayıncılık çalışmasına dönüşmesi bakımından da önemlidir.
Kitaplığından kütüphaneye uzanan yol
Aydın Ayhan’ın yıllar içerisinde oluşturduğu özel kitaplık ve arşiv, sonunda Balıkesir’in ortak kültür mirasına dönüştü.
Cumhuriyet’in 100. yılı kapsamında Balıkesir Büyükşehir Belediyesi tarafından Kuvayı Milliye Kütüphanesi Aydın Ayhan Kitaplığı oluşturuldu.
Kitaplığın açılışı 29 Ekim 2023 tarihinde gerçekleştirildi. Tarihî bir yapının restore edilerek kütüphane ve kültür mekânına dönüştürülmesiyle oluşturulan kitaplık, Ayhan’ın adını yaşatmanın yanında onun yıllar boyunca biriktirdiği tarihî malzemenin de toplumla buluşmasını sağladı. (Balıkesirim)
Bugün kitaplıkta özellikle I. Dünya Savaşı, Çanakkale Savaşı, Millî Mücadele ve Kuvayı Milliye dönemi üzerine kitaplar bulunmaktadır.
Bununla birlikte burası sıradan bir kütüphaneden farklıdır.
Aydın Ayhan’ın kişisel koleksiyonundan çok sayıda belge, eski gazete ve dergi, hatıra ve askerî malzeme de burada sergilenmektedir. (Okul Dışı Öğrenme Ortamları)
Bir kitaplıktan daha fazlası
Aydın Ayhan Kitaplığı’nın en önemli özelliği, kitap ile belgenin, belge ile hatıranın, hatıra ile şehir tarihinin aynı mekânda buluşmasıdır.
Özellikle gençlerin Balıkesir tarihini yalnızca ders kitaplarından değil, gerçek belgeler ve tarihî materyaller üzerinden öğrenebilmesi açısından önemli bir kültür merkezidir.
Millî Eğitim Bakanlığı’nın Okul Dışı Öğrenme Ortamları platformunda da kitaplık; tarih, millî bilinç, okuma kültürü ve araştırma becerileri bakımından öğrencilere öğrenme imkânı sağlayan tematik bir kütüphane olarak tanımlanmaktadır. (Okul Dışı Öğrenme Ortamları)
Bu yönüyle Aydın Ayhan Kitaplığı, yalnızca geçmişe ait belgelerin saklandığı bir yer değil, geleceğin araştırmacılarını yetiştirecek bir eğitim ve kültür mekânıdır.
Balıkesir’in yaşayan hafızası
Aydın Ayhan’ın çalışmalarının bugün de devam ediyor olması dikkat çekicidir. 2026 yılında düzenlenen “Yeryüzü Konuşmaları” programında Balıkesir’in eski günlerini ve tarihî mekânlarını anlatması, onun şehir hafızasına yönelik çalışmalarını sürdürdüğünü göstermektedir. (Balıkesirim)
Aynı şekilde 2026 yılında Balıkesir Öğretmen Akademileri kapsamında gerçekleştirilen tarih ve kültür programlarında da Ayhan’ın rehberliğinde şehrin tarihî mekânları ele alınmıştır. (Haber S Balıkesir)
Dolayısıyla Aydın Ayhan’ı sadece “Balıkesir tarihi üzerine kitaplar yazan bir yazar” olarak değerlendirmek eksik kalacaktır.
O, Balıkesir’in hafızasını arayan, bulan, belgeleyen, yazan ve gelecek kuşaklara aktaran bir araştırmacıdır.
Sonuç: Bir insanın hafızası, bir şehrin hafızasına dönüştü
Balıkesir’in tarihine baktığımızda kimi zaman büyük tarihçilerin, kimi zaman akademisyenlerin, kimi zaman da devlet arşivlerinin izini süreriz.
Fakat şehirlerin gerçek hafızasını oluşturan başka insanlar da vardır.
Yıllarca eski bir fotoğrafın, unutulmuş bir gazetenin, yaşlı bir gazinin hatırasının veya bir aile sandığındaki belgenin peşinden giden insanlar…
Aydın Ayhan işte böyle bir araştırmacıdır.
1970’li yıllarda başlayan Balıkesir araştırmaları, zaman içinde kitaplara, arşivlere, sergilere ve nihayet adına verilen bir kitaplığa dönüştü.
Bugün Kuvayı Milliye Kütüphanesi Aydın Ayhan Kitaplığı, yalnızca Aydın Ayhan’ın adını yaşatan bir mekân değildir.
Aynı zamanda Balıkesir’in Çanakkale’deki evlatlarını, işgal yıllarını, Kuvayı Milliye ruhunu, gazilerini, kahramanlarını ve sıradan insanların olağanüstü fedakârlıklarını geleceğe taşıyan bir hafıza mekânıdır.
Bir araştırmacının en büyük eseri belki de yazdığı kitap değil, toplumun geçmişini hatırlamasına vesile olmaktır.
Aydın Ayhan’ın Balıkesir’e bıraktığı en büyük miras da budur:
Bir şehir için yıllarca topladığı belgeler, yazdığı kitaplar ve anlattığı hatıralar…
Ve şimdi bütün bunlar, kendi adıyla anılan bir kitaplıkta yeni nesillerle buluşuyor.
Bu nedenle Aydın Ayhan Kitaplığı, Balıkesir’in geçmişinden geleceğine uzanan sembolik bir köprü olarak değerlendirilebilir.
Kitapların raflarında bir şehir, belgelerin arasında bir millet ve hatıraların içinde bir tarih yaşamaya devam ediyor.