KOCAELİ KİTAP FUARINDA TARIHE YOLCULUK
kıymetli okuyucularım bu hafta yazımızda sizlere 12. Kocaeli kitap fuarı ve Çoban Mustafa Paşa söyleşim hakkında bahsetmek istiyorum. Hee haliyle en geniş kitlelere ulaşılmış, okuyucuların yazarlarıyla buluştuğu her anlamda öncü bir proje oldu ve hâla sürmeye devam ediyor kitap seven dostlar…
Biz yazarlara gösterdikleri teveccüh konusunda Kocaeli Büyükşehir Belediyesi Başkanı sayın Doç. Dr. Tahir Büyükakın’a, Raşit Fidan’a, Ali Gölcü ve kısaca tüm ekibe canı gönülden teşekkür ediyorum. Bizler de bir tarihi şahsiyet olan Çoban Mustafa Paşa’yı anlatmak görevi kısmet oldu ve çok heyecan vericiydi bizim için düşünün Gebze’nin değeri olarak ifade edilen bir şahsiyeti anlatmak işte her şeyin tarifsiz mutluluğuydu adeta peki kısaca sunumuzu sizle paylaşmak istiyorum…
Tarihe Yön Veren Adam; Çoban Mustafa Paşa
“Ey Mısır, Hayır Bey’in ölümüne üzülme. Aksine Mustafa ile sevin. Yakında onun hayırlı bir bey olduğunu göreceksin.”
Nasıreddin Muhammed Bin Kansu
Osmanlı’da bir sınıfa bağlı olmanız önemli değil, ehil iseniz Padişahlık dışında devletin kapısı herkese açıktır. Çoban Mustafa Paşa bunun en iyi örneklerinden biridir.
Çoban Mustafa Paşa doğumu ve hangi millete bağlı olduğu konusunda tam bir şey söylemek veya bir kanıya varmak zor bu konuda Yüksek Mimar Cahide Tamer’in 1478 yılında Bosna’da dünyaya geldiği bilgisini verir. Gazi, Damat, Serdar, Vali, Paşa gibi bir çok unvanla alınır Mustafa Paşa’nın asıl adı Gazi Mustafa Bin Abdülkerim’dir. Çoban Mustafa Paşa büyük bir çok hayrat sahibi ve günümüz Gebze’sinin baş mimarıdır. Yaptırdığı büyük hayrat eserleri şehir medeniyetine büyük katkılar sağlamış hatta şehir planlaması bu eserler etrafında geliştirilmiştir. Paşa Viyana kuşatması hazırlıkları sırasında rahatsızlanıp 27 Nisan 1529 yılında İstanbul’da vefat eder. Çoban Mustafa Paşa’nın tarifi konusunda ünlü Mısırlı tarihçisi İbn İyas’ın tarifinde ise kendisinin “Beyaz renkli, Arap yüzlü sakal traşlı iki küçük sarı bıyıklı, orta boylu ihtişamlı, biraz utangaç biriydi” Nizama yön veren büyük hükümdarlardan olan Sultan İkinci Beyazıd (Veli) Han (1481-1512), Yavuz Sultan Selim (1512-1520), Kanuni Sultan Süleyman (1520-1566) dönemlerin de önemli devlet görevlerde bulunmuş kıymetli devlet ve dava adamıdır. Yeniçeri ocağında yetişmiş olan Mustafa Paşa, kapıcıbaşlılık, beylerbeyilik, Rumeli Beylerbeyliği, serdarlık, valilik ve ikinci vezirlik görevlerinde bulunmuştur. Külliye ekseninde yaptığımız araştırma kitabını yine külliyeyi tarif ederek başlamak istiyorum
16. Yüzyılda Osmanlı Devleti’nin sınırları içinde, menzil yolları üzerinde konaklama işlevli mekânların ağırlık kazandığı külliyelerin yapıldığı görülmektedir. İstanbul’un Anadolu ile bağlantısını sağlayan yol üzerinde, Gebze’deki 1523-1524 tarihli Çoban Mustafa Paşa Külliyesi de bu menzil külliyelerinden biridir. Külliye, yapılarının yerleşme düzeni ve camiindeki taş bezemelerde görülen Memluk Sanatı etkisiyle Osmanlı mimarlık tarihinde önemli bir yer tutar.
Külliyeyi yaptıran Çoban Mustafa Paşa Yeniçeri Ocağı’nda yetişmiş, Rumeli Beylerbeyliğinden sonra Yavuz Sultan Selim zamanında vezir olmuştur. 1514 yılında Çaldıran Meydan Muharebesi, Mercidabık Meydan Muharebesi ve Ridaniye Meydan Muharebesi katılmış ve kaçan Memlük Sultanı Tomambay’ı yakalayarak bu başarısından ötürü Rumelibeylerbeyi görevini Üçüncü Vezirlik taşımıştır. Yavuz Sultan Selim Han 1520 yılında Tekirdağ Muratlı Yukarısırt köyünde vefatına yakın süresinde yanına çağırdığı iki kişiden biri olmuş ve Yavuz’un vefatıyla Hazine-i Hümâyûn’u koruma görevini üstlenmiştir. Kanuni Sultan Süleyman devrinde Belgrad seferinde (1521), Belgrad’a Tuna tarafından saldıran kuvvetlere komuta etmiştir. 1522’de Serdar olarak donanmanın başında Rodos seferine çıkan Mustafa Paşa, kuşatma sırasında vefat eden Mısır Valisi Hayr-Bay’ın yerine Mısır Valiliğine atanmış ve 6,5 ay kadar süren Mısır Valiliği sırasında çıkan isyanı bastırdıktan sonra İstanbul’a çağrılarak yeniden vezirlik görevini sürdürmüştür. Dünyanın en kısa Meydan Muharebesi olarak geçen Mohaç MeydanMuharebesi (1526) bizzat Sultan Süleyman Han’ın yanında yer almış padişah nazarında güveniliş ve sadakatıyla devlet içersindeki hızlı yükselişini izahı olmuştur. “Çoban” lakabı ile tanınan Mustafa Paşa aynı zamanda devşirme olmasından ötürü “Boşnak” ve Yavuz Sultan Selim’in kızı Hanım Sultan ile evlenmiş olduğundan “Damat” lakapları ile de anılmaktadır. 27 Nisan 1529 yılında İstanbul’da vefat etmiş ve Gebze’de Külliye içindeki türbesine defnedilmiştir.
