TARİHİ SU DOLABI VE KALDIRIMDAKİ İZLER
Kıymetli okuyucularım bu hafta yazımızda sizlere bölgemizin tarihi bir değeri olan Tarihi Su Dolabının Gebze Belediyesi bünyesinde programlarda değerlendirilerek hem ev sahipliği hem de tarihi değeri tanıtımı yapılıyor son olarak bölgemizin kıymetli yazarlarından Şair-Yazar Yasin Pamuk’un “Kaldırımdaki İzler” sunumuyla gerçekleştirilen programa ev sahipliği ile öne çıktı biran gözlerimi ayırmadan hem tarihi mekana, hem de programın muazzam akışına kendimi bıraktım. Program için Yasin Pamuk ve konuğu olan Grup Sonradan ve de onun üyeleri Özer Güngören, Zehra Gökmen, Murat Kılıç ve Kürşat Duran Öztürk’e sonsuz teşekkürlerimi sunuyorum. Ayrıca bu programa vesile olan Gebze Belediyesi Başkanı sayın Zinnur Büyükgöz’e ve onun tüm güzide ekibine sonsuz teşekkürlerimi sunuyorum. “Fatihler Şehri Gebze” yakışan yolda tüm hızıyla dahasını ekleyerek devam ediyor.
Yasin Pamuk yonetimindeki “Kaldırımdaki İzler” programının çekilen dokuz bölüm ve dahası için sonsuz başarılar diliyorum üstadım benim.
Gebze tarihi yapıları içeresinde bulunan ve Marmara bölgesinin en büyük su sarnıçlarından birine sahip olmasına rağmen şehirleşme ve iskân olarak yerleşim alanı çoğalması ile birlikte su ihtiyacı fazlasıyla artmıştı Gebze’de yer alan çeşmeler daha doğrusu günümüze ulaşan çeşmelerin tamamı 1650 yılları sonrasına dayanmaktadır. Daha önce yayınlanan İbrahim Paşa Çeşmesi yazımızda da bahsettiğimiz Tarihi Su Dolabını tarihi, mimari yapısı, restorasyon öncesini hep birlikte tanıyalım, hatırlayalım tabiri caizse bu yapının evveline tanıklık edelim acaba İsu’dan öncesi diye boşuna başlık atmayıp asıl konumuza giriş yapalım…
Gebze’mizin, Güzeller Mahallesi, 53 pafta, 437 ada, 16 nolu parselde yer alan, Gebze merkezinde bulunan bu alana Yazı Alanı, bahsi geçen Su Dolabına Bostan Dolabı’da denilmektedir.
Yazılı kaynaklardan incelerimize göre 17. Yüzyılda Köprülü Fazıl Ahmed Paşa Kethüdası İbrahim Paşa tarafından yaptırılmıştır. Su Dolabı kareye yakın dikdörtgen planlı bir zemin üzerindedir. Duvarları yüksekçe ve üzerini örten çatı piramit şeklinde dört yöne eğimli bir çatıdır. Zamanında
Çoban Mustafa Paşa Camii’nin ve Gebze kentinin su ihtiyacını temin etmek amacıyla yaptırılan dolabın iki kuyudan oluştuğu ve beygirlerle döndürülerek su temin edildiği anlaşılmaktadır. Dolap içerisindeki hayvan bağlama yerleri bu durumu desteklemekte olup diğer kuyularla ve döndürme mekanizması ile ilgili günümüze ulaşabilmiş bir veri bulunmamaktadır. Dolabın yakınında bulunan Arap çeşmesine de su temin ettiği rivayetlerden anlaşılmakta olup günümüzde bununla ilgili gözle görülür bir veri bulunmamaktadır. Dolap yaklaşık 18 metreye – 13 metrelik dikdörtgen planlı bir yapıdır. Duvarları ahşap hatılı moloz taş duvar olup, çatısı dört yöne eğimli, asma strüktürlüdür. Çatının konstrüksiyonu ahşap olup, örtüsü alaturka kiremittir. Taş olan beden duvarlarına oturmakla birlikte yapının içinde bulunan 9 adet ahşap dikmeyle desteklenmektedir.
Bu dikmeler zaman içersinde yapılan onarımlarda değiştirilmiştir. Binanın içinde 5.65 metre çapında, 12 metre derinliğinde taş örgülü bir kuyu vardır. Geçmişte Gebze’ye su dağıtımı buradan yapılmıştır.
Mimari ve Malzeme Yapının beden duvarları, ahşap hatıllı moloz taş örgülüdür. Zemine doğru kıtıklı sıva, yukarılara doğru ise kerpiç sıvalıdır. Kerpiç sıva yer yer gözükmektedir. Moloz taş duvarın içindeki çürüyen ahşap hatıllar yenilenmiş ve eksik olan ahşaplar tamamlanmıştır. Duvarlar yer yer döküldüğü için örgü sistemi net olarak görülebilmektedir.