ULUSLARASI İMAMI BİRGÜVİ SEMPOZYUMU ÜZERİNE PROF. DR. MEHMET BAYYİĞİT İLE BELGESEL TADINDA SÖYLEŞİ

Kepsut’un İki Büyük Değeri: İmam Birgivî ve Hasan Basri Çantay ile ilgili Balıkesir Kebsutta araştırma ve belgesel çekimlerimiz devam ediyor
Balıkesir’in tarih, kültür ve medeniyet coğrafyasında önemli bir yere sahip olan Kepsut, yalnızca doğal güzellikleri ve bereketli topraklarıyla değil, yetiştirdiği ve bağrında izlerini taşıdığı önemli şahsiyetlerle de dikkat çekmektedir.
Kepsut denildiğinde akla gelen önemli isimlerden biri, Osmanlı ilim ve düşünce hayatının önde gelen şahsiyetlerinden İmam Birgivî’dir. Bir diğer önemli isim ise annesi Kepsutlu olan; Millî Mücadele yıllarında önemli görevler üstlenen, gazeteci, yazar, düşünür ve milletvekili Hasan Basri Çantay’dır.
Biz de Kepsut ve çevresindeki kültür ve medeniyet mirasını araştırırken, özellikle İmam Birgivî’nin hayatı, eserleri ve düşünce dünyası üzerinde duruyor; bu önemli şahsiyetin izlerini belgelemek amacıyla çalışmalar ve belgesel çekimleri gerçekleştiriyoruz.
İmam Birgivî ve Kepsut
İmam Birgivî, Osmanlı döneminin önemli âlimlerinden biri olarak ilim, ahlak ve eğitim alanında bıraktığı eserlerle yüzyıllar boyunca etkisini sürdüren bir şahsiyettir.
Kepsut’un Bektaşlar köyüyle ilişkilendirilen Birgivî’nin hayatı ve eserleri, sadece yerel tarih bakımından değil, Osmanlı ilim ve düşünce tarihi açısından da büyük önem taşımaktadır.
Yaklaşık yarım asırlık ömrüne çok sayıda eser sığdıran Birgivî, ilmi çalışmalarının yanı sıra toplumun ahlaki ve dini hayatına yönelik düşünceleriyle de etkili olmuştur.
Onun eserleri, ölümünden yüzyıllar sonra dahi okunmuş, tartışılmış ve farklı coğrafyalarda ilim çevrelerinin dikkatini çekmiştir.
Hasan Basri Çantay’ın Kepsut Bağlantısı
Kepsut’un kültür tarihindeki bir başka önemli isim ise Hasan Basri Çantay’dır.
Millî Mücadele döneminde önemli sorumluluklar üstlenen Çantay; gazeteci, yazar, düşünür ve milletvekili kimlikleriyle Türk fikir ve siyaset hayatında iz bırakmıştır.
Özellikle Kur’an-ı Kerim meali ve tefsir çalışmaları, onun manevi ve ilmî mirasının en önemli parçalarından biridir.
Hasan Basri Çantay’ın annesinin Kepsutlu olması, ilçenin onun hayatındaki önemli bağlarından birini oluşturmaktadır. Bu nedenle Kepsut’u araştırırken Çantay’ın ailesi ve özellikle anne tarafından gelen köklerinin de araştırılması büyük önem taşımaktadır.
İmam Birgivî Sempozyumu
İmam Birgivî’nin ilmî mirasının ortaya çıkarılması bakımından önemli çalışmalardan biri de Balıkesir Üniversitesi İlahiyat Fakültesi tarafından gerçekleştirilen uluslararası sempozyumdur.
Bu çalışmanın arka planını ve nasıl gerçekleştirildiğini öğrenmek amacıyla, dönemin Balıkesir Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dekanı Prof. Dr. Mehmet Bayyiğit ile bir söyleşi gerçekleştirdik.
Prof. Dr. Bayyiğit, sempozyum hazırlıkları sırasında başlangıçta ulusal ölçekte bir bilimsel toplantı planladıklarını; ancak yurt dışından gelen yoğun ilgi, bildiri ve katılım talepleri üzerine organizasyonun uluslararası bir sempozyuma dönüştürüldüğünü anlattı.
Sempozyuma farklı ülkelerden akademisyenler ve araştırmacılar katıldı, İmam Birgivî’nin düşünce dünyası ve eserleri çeşitli yönleriyle ele alındı.
Sempozyumda sunulan bildiriler daha sonra kapsamlı bir yayın çalışmasıyla bir araya getirildi ve üç ciltlik önemli bir eser ortaya çıktı.
Bu eser, İmam Birgivî’nin sadece Balıkesir veya Türkiye açısından değil, uluslararası ilim dünyası bakımından da araştırılmaya değer bir şahsiyet olduğunu ortaya koyması açısından önem taşımaktadır.
“Yeterince Tanınmıyor”
Prof. Dr. Mehmet Bayyiğit ile yaptığımız söyleşide üzerinde özellikle durduğumuz konulardan biri de İmam Birgivî’nin yeterince tanınıp tanınmadığı meselesiydi.
Çünkü tarihimizde çok önemli eserler ortaya koymuş bazı şahsiyetler, zaman içerisinde geniş toplum kesimleri tarafından yeterince tanınmayabiliyor.
İmam Birgivî de bu isimlerden biridir.
Oysa eserleri, fikirleri ve ilmî mirası, Osmanlı düşünce tarihinin önemli başlıklarından birini oluşturmaktadır.
Bu nedenle yapılan sempozyum ve yayımlanan bildiriler, Birgivî’nin yeniden araştırılması ve gelecek nesillere aktarılması bakımından büyük önem taşımaktadır.
Kepsut’tan Dünyaya Uzanan Bir İlmi Miras
Bugün Kepsut’ta geçmişin izlerini araştırırken karşımıza çıkan tablo oldukça dikkat çekicidir.
Bir tarafta Osmanlı ilim ve düşünce dünyasının önemli isimlerinden İmam Birgivî; diğer tarafta Millî Mücadele döneminin gazetecisi, yazarı, düşünürü ve siyasetçisi Hasan Basri Çantay…
Bu iki şahsiyetin Kepsut ile olan bağları, ilçenin sadece bir coğrafi mekân olmadığını; aynı zamanda güçlü bir kültür ve medeniyet hafızasına sahip olduğunu göstermektedir.
Bizim yaptığımız araştırmaların amacı da yalnızca geçmişi anlatmak değil, unutulmaya yüz tutmuş bu değerleri belgelemek, yeni nesillere aktarmak ve kültür tarihimizde hak ettikleri yeri almalarına katkı sağlamaktır.
Bu çalışmalar sırasında Prof. Dr. Mehmet Bayyiğit ile gerçekleştirdiğimiz söyleşi ve kendisinin bize hediye ettiği üç ciltlik sempozyum kitabı da araştırmamız açısından önemli bir kaynak oldu.
Kepsut’un köylerinden başlayıp Osmanlı ilim dünyasına, Millî Mücadele yıllarına ve günümüz akademik araştırmalarına uzanan bu hikâye, aslında Anadolu’nun yerel hafızasının ne kadar büyük bir medeniyet birikimini taşıdığının da göstergesidir.
Kepsut’u anlamak, yalnızca bir ilçenin tarihini değil; bu topraklardan yetişen ve iz bırakan insanların hikâyesini anlamaktır.
Balıkesir Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Tarafından Düzenlenen İmam Birgivî Uluslararası Sempozyumu Hakkında Geniş BilgiGiriş
Balıkesir Üniversitesi İlahiyat Fakültesi tarafından, Osmanlı ilim ve düşünce tarihinin önemli şahsiyetlerinden biri olan İmam Birgivî hakkında uluslararası bir sempozyum düzenlenmiştir. Balıkesir’in Kepsut ilçesiyle ilişkilendirilen Birgivî, özellikle ilmî çalışmaları, ahlak anlayışı, eğitim görüşleri ve dinî meselelerdeki yaklaşımıyla Osmanlı döneminin öne çıkan âlimleri arasında yer almaktadır.
Bu sempozyum, İmam Birgivî’nin hayatını, eserlerini, ilmî şahsiyetini ve Osmanlı düşünce dünyasındaki yerini farklı disiplinlerin katkısıyla ele almak amacıyla gerçekleştirilmiştir. Sempozyuma Türkiye’nin yanı sıra farklı ülkelerden akademisyenler ve araştırmacılar katılmış; Birgivî’nin düşünceleri tarih, ilahiyat, eğitim, dil, hukuk ve tasavvuf gibi çeşitli alanlar açısından değerlendirilmiştir.
İmam Birgivî Kimdir?
İmam Birgivî, asıl adı Mehmed b. Pîr Ali olan ve 16. yüzyılda yaşamış önemli bir Osmanlı âlimidir. Balıkesir’in Kepsut ilçesiyle ilişkilendirilen Birgivî, ilk eğitimini aldıktan sonra dönemin önemli ilim merkezlerinde öğrenim görmüş; Arap dili, tefsir, hadis, fıkıh ve ahlak alanlarında kendisini geliştirmiştir.
Birgivî, ilmi yalnızca teorik bir faaliyet olarak görmemiş; bilginin ahlaki sorumlulukla birlikte ele alınması gerektiğini savunmuştur. Dönemindeki bazı uygulamaları eleştirmiş, dinî ve toplumsal hayatın Kur’an ve sünnet doğrultusunda yeniden düzenlenmesi gerektiğini ifade etmiştir.
Onun en önemli özelliklerinden biri, düşüncelerini açık, anlaşılır ve doğrudan bir dille ortaya koymasıdır. Bu nedenle eserleri medrese çevrelerinde uzun süre okutulmuş, farklı bölgelerde çoğaltılmış ve sonraki dönemlerde de etkisini sürdürmüştür.
Birgivî’nin Başlıca Eserleri
İmam Birgivî’nin birçok eseri bulunmaktadır. Bunlar arasında özellikle şu çalışmalar öne çıkar:

• et-Tarîkatü’l-Muhammediyye: Ahlak, ibadet, niyet, bidatler ve dinî hayatla ilgili konuları ele alan en meşhur eseridir.
• Vasiyetnâme: Halkın dinî ve ahlaki konularda bilgilendirilmesini amaçlayan, sade ve öğretici bir eserdir.
• İzhârü’l-Esrâr: Arap dili ve grameri alanında kaleme alınmış önemli bir çalışmadır.
• Avâmil: Arapça gramer öğreniminde kullanılan ve Osmanlı medreselerinde uzun süre okutulan eserlerden biridir.
• Cilâü’l-Kulûb: Kalbin manevi hastalıkları, ahlak ve nefis terbiyesi üzerine değerlendirmeler içeren bir çalışmadır.
  Birgivî’nin eserleri, yalnızca kendi döneminde değil, sonraki yüzyıllarda da Osmanlı coğrafyasının farklı bölgelerinde okunmuş ve şerh edilmiştir.
  Sempozyumun Düzenlenme Amacı
  Balıkesir Üniversitesi İlahiyat Fakültesi tarafından düzenlenen uluslararası sempozyumun temel amacı, İmam Birgivî’nin ilmî ve fikrî mirasını bütün yönleriyle ortaya koymaktır.
  Sempozyum kapsamında şu başlıkların ele alınması hedeflenmiştir:

1. İmam Birgivî’nin hayatı ve yetiştiği ilmî çevre,
2. Eğitim hayatı ve hocaları,
3. Osmanlı ilim geleneği içindeki yeri,
4. Tefsir, hadis ve fıkıh anlayışı,
5. Ahlak ve tasavvuf düşüncesi,
6. Arap dili ve gramerine katkıları,
7. Eğitim ve medrese anlayışı,
8. Toplumsal eleştirileri,
9. Eserlerinin Osmanlı coğrafyasındaki etkisi,
10. Günümüz açısından Birgivî’nin düşüncelerinin değerlendirilmesi.
    Sempozyum, Birgivî’yi yalnızca dinî bir şahsiyet olarak değil; aynı zamanda eğitimci, dil âlimi, ahlak düşünürü ve toplum meseleleri üzerine fikir yürüten bir Osmanlı aydını olarak ele almayı amaçlamıştır.
    Sempozyuma Bildiri Gönderenler
    Sempozyuma Türkiye’den ve farklı ülkelerden akademisyenler, araştırmacılar ve konuya ilgi duyan bilim insanları bildiri göndermiştir. Bildiriler, İmam Birgivî’nin farklı yönlerini inceleyen akademik çalışmalardan oluşmuştur.
    Bildiri sunan araştırmacılar arasında ilahiyat, tarih, Türk-İslam düşüncesi, Arap dili ve edebiyatı, eğitim bilimleri ve tasavvuf alanlarında çalışan bilim insanları yer almıştır.
    Bildirilerde genel olarak şu konular üzerinde durulmuştur:

• Birgivî’nin hayatı ve biyografisi,
• Eserlerinin yazma ve basma nüshaları,
• et-Tarîkatü’l-Muhammediyye’nin içeriği ve etkisi,
• Birgivî’nin bidat ve hurafe anlayışı,
• Ahlak düşüncesi,
• Fıkıh ve hadis yaklaşımı,
• Arap dili ve gramer çalışmaları,
• Osmanlı medreselerinde Birgivî’nin eserlerinin okutulması,
• Birgivî’nin sonraki âlimler üzerindeki etkisi,
• Birgivî’nin düşüncelerinin günümüzdeki yansımaları.
  Sempozyuma bildirilerin farklı ülkelerden gönderilmiş olması, İmam Birgivî’nin yalnızca yerel veya ulusal ölçekte değil, uluslararası akademik çevrelerde de araştırılan bir şahsiyet olduğunu göstermektedir.
  Ancak sempozyuma bildiri gönderen akademisyenlerin isimleri, kurumları ve bildiri başlıkları konusunda kesin bilgi verilebilmesi için sempozyumun resmî programı, bildiri kitabı veya Balıkesir Üniversitesi tarafından yayımlanan duyuruların incelenmesi gerekir. Bu bilgiler doğrulanmadan isim listesi vermek doğru olmayacaktır.
  Sempozyumun Süresi ve Programı
  Sempozyumun süresi, oturumların sayısına ve bildirilerin kapsamına göre belirlenmiştir. Uluslararası bilimsel toplantılarda genellikle açılış oturumu, paneller, bildiri sunumları, değerlendirme oturumları ve kapanış programı yer almaktadır.
  İmam Birgivî sempozyumunda da bildirilerin farklı oturumlar hâlinde sunulduğu; hayatı, eserleri, düşünceleri ve etkileri gibi başlıkların ayrı oturumlarda ele alındığı anlaşılmaktadır.
  Sempozyumun kesin başlangıç ve bitiş tarihleri, toplam kaç gün sürdüğü, oturum saatleri ve program akışı için resmî sempozyum programına başvurulmalıdır. Bu tür bilgiler üniversitenin duyurularında, sempozyum afişlerinde, program kitapçığında veya yayımlanan bildiri kitabının ön sözünde yer alabilir.
  Sempozyumun sonunda sunulan bildirilerin kitaplaştırılması, toplantının kalıcı bir bilimsel kaynağa dönüşmesini sağlamıştır. Bu tür yayınlar, sempozyumda ele alınan konuların daha sonra araştırmacılar tarafından incelenmesine imkân vermektedir.
  Sempozyumun Bilimsel Önemi
  İmam Birgivî üzerine düzenlenen bu sempozyumun en önemli yönlerinden biri, Birgivî’nin farklı bilim dallarının katkısıyla değerlendirilmesidir.
  Birgivî’nin düşünceleri yalnızca ilahiyat açısından değil; tarih, eğitim, dil, hukuk, ahlak ve toplum bilimleri bakımından da önem taşımaktadır. Bu nedenle sempozyum, disiplinler arası bir araştırma zemini oluşturmuştur.
  Birgivî’nin eserleri, Osmanlı medrese sisteminde uzun süre okutulmuş ve dinî eğitim üzerinde etkili olmuştur. Özellikle Arap dili ve grameri alanındaki eserleri, öğrencilerin temel dil bilgisi kazanmasında önemli bir rol oynamıştır.
  Ahlak alanındaki çalışmaları ise bireyin iç dünyası ile toplum düzeni arasındaki ilişkiye dikkat çekmektedir. Birgivî’ye göre ilim, insanın davranışlarına ve ahlakına yansımadığı sürece gerçek anlamda faydalı değildir.
  Kepsut ve İmam Birgivî
  İmam Birgivî’nin Balıkesir’in Kepsut ilçesiyle ilişkilendirilmesi, sempozyuma yerel tarih açısından da ayrı bir anlam kazandırmaktadır.
  Kepsut, Birgivî’nin doğum yeri veya hayatının ilk dönemleriyle ilgili araştırmalar bakımından önemli bir coğrafyadır. Bu bağın belgelenmesi, ilçenin kültür ve medeniyet tarihinin daha iyi anlaşılmasına katkı sağlayacaktır.
  Birgivî’nin Kepsut’la olan ilişkisi, yalnızca bir doğum yeri meselesi olarak değerlendirilmemelidir. Bu bağ, Balıkesir ve çevresinin Osmanlı ilim hayatındaki yerini göstermesi bakımından da önemlidir.
  Yerel tarih araştırmaları açısından köyler, mezarlıklar, camiler, aile kayıtları, vakıf belgeleri, eski kitaplar ve sözlü tarih anlatıları büyük önem taşımaktadır. İmam Birgivî’nin Kepsut bağlantısının daha ayrıntılı biçimde ortaya konulabilmesi için bu kaynakların birlikte değerlendirilmesi gerekir.
  Sempozyum Bildiri Kitabı
  Sempozyumda sunulan bildirilerin kitaplaştırılması, İmam Birgivî araştırmaları açısından önemli bir kazanım olmuştur.
  Bildiri kitabında yer alan çalışmalar, Birgivî’nin hayatı ve eserleri hakkında farklı bakış açıları sunmaktadır. Bu yayın, hem akademisyenler hem de öğrenciler için başvurulabilecek temel kaynaklardan biri niteliğindedir.
  Bildirilerin kitap hâline getirilmesi sayesinde:
• Sempozyumda sunulan çalışmalar kalıcı hâle gelmiştir.
• Birgivî’nin farklı yönleri bir arada değerlendirilmiştir.
• Yeni araştırmalar için kaynak oluşturulmuştur.
• İmam Birgivî’nin uluslararası düzeyde tanınmasına katkı sağlanmıştır.
• Balıkesir ve Kepsut’un kültürel mirası akademik bir çerçevede ele alınmıştır.
  İmam Birgivî’nin Günümüzdeki Önemi
  İmam Birgivî’nin düşünceleri, günümüzde de çeşitli yönleriyle önemini korumaktadır.
  Onun ilim ve ahlak arasındaki ilişkiye yaptığı vurgu, modern eğitim anlayışı açısından dikkat çekicidir. Birgivî, bilginin insanı daha iyi, daha adil ve daha sorumlu bir kişi hâline getirmesi gerektiğini savunmuştur.
  Ayrıca dinî hayatın şekilcilikten uzaklaştırılması, samimiyet ve doğruluk temelinde yaşanması gerektiğini ifade etmiştir. Toplumsal adalet, kamu sorumluluğu, kul hakkı ve ahlaki duyarlılık konularındaki görüşleri, günümüz toplumları açısından da değerlendirilebilir niteliktedir.
  Birgivî’nin eserlerinde görülen açık ve eleştirel yaklaşım, onun yaşadığı dönemin sorunlarına kayıtsız kalmadığını göstermektedir. Bu yönüyle Birgivî, yalnızca geçmişte yaşamış bir âlim değil, düşünceleri günümüzde de araştırılmaya devam eden bir Osmanlı mütefekkiridir.
  Sonuç
  Balıkesir Üniversitesi İlahiyat Fakültesi tarafından düzenlenen İmam Birgivî Uluslararası Sempozyumu, Osmanlı ilim ve düşünce tarihinin önemli şahsiyetlerinden birini bütün yönleriyle ele alması bakımından büyük önem taşımaktadır.
  Sempozyuma Türkiye’den ve farklı ülkelerden akademisyenlerin bildiri göndermesi, Birgivî’nin ilmî mirasının uluslararası düzeyde ilgi gördüğünü ortaya koymaktadır. Bildirilerde onun hayatı, eserleri, ahlak anlayışı, eğitim görüşleri, dil çalışmaları ve Osmanlı düşünce dünyasındaki etkisi farklı açılardan incelenmiştir.
  Sempozyumun süresi, oturumları ve bildiri sunan akademisyenlerin kesin listesi için resmî program ve bildiri kitabı temel alınmalıdır. Bu belgeler, araştırmanın güvenilirliği açısından mutlaka incelenmelidir.
  İmam Birgivî’nin Kepsut ve Balıkesir’le olan bağı ise sempozyuma yerel tarih bakımından ayrı bir değer kazandırmaktadır. Bu bağın daha kapsamlı araştırılması, Kepsut’un kültürel mirasının tanıtılmasına ve Balıkesir’in Osmanlı ilim tarihindeki yerinin daha iyi anlaşılmasına katkı sağlayacaktır.
  İmam Birgivî üzerine yapılan bu sempozyum, yalnızca geçmişte yaşamış bir âlimi anma faaliyeti değildir. Aynı zamanda onun eserlerini yeniden değerlendirme, düşüncelerini günümüzle buluşturma ve gelecek nesillere aktarma çabasıdır. Bu yönüyle sempozyum, hem akademik hem de kültürel açıdan kalıcı bir değer taşımaktadır.( Bilgi notu bu makale ve araştırma yazısının hazırlanmasında yapay zekadan da yararlanılmıştır )