YAPILARA İLHAM OLAN BİR BAŞYAPIT: ÇOBAN MUSTAFA PAŞA KÜLLİYESİ
Kıymetli okuyucularım bu hafta yazımızda sizlere bölgemizin tarihi bir değeri olan, birçok açıdan kullandığımız bir yapı olan, hayranlık ile baktığımız, yerli ve yabancı seyyahların anlata anlata bitiremediği Çoban Mustafa Paşa Külliyesi sadece günümüzde değil daha önceki asırlarda dikkat çekmiş yıllar önce Prof. Dr. İlknur Aktuğ hocamızdan öğrendiğimiz, bugünlerde ise bir belge taraması için kayıtları incelerken denk geldiğimiz Nevşehirli Damat İbrahim Paşa yaptırılan Külliyenin yapılışında emsal olarak Çoban Mustafa Paşa Külliyesi kullanıldığını değinmek ve külliye ile kısa bir bilge vermek istiyorum.
Bu arada Tarihçi-Yazar Muhammed Aslan hocama sonsuz teşekkürlerimi sunarak yazıya başlamak istiyorum…
Muşkara kadısına. Hassa Mimarbaşı
Esad Ağa-zade Seyyid Mustafa’ya
Veziriazam Damad İbrahim Paşa’nın doğum yeri olan Muşkara’da yaptırdığı cami ve hamamın yanısıra yaptırılması gereken cami, medrese, imaret, erkek ve kadınlara hamam, meşrutuhane ve mektep ile kırk dükkan etrafına sur, kale ağasının hanesinin örnek alınması için Gebze’deki Mustafa Cami mimarisinin örnek alınması, İstanbuldan uzak masaldır düşüncesiyle görüntüsünden kusur bulundurulmaması 1726 yılında yazılan belge Gebze Çoban Mustafa Paşa Külliyesi çağının sonrasına her daim emsal olmuş bir baş yapıt ile inşa ettirmiş ruhu şad olsun…
Lale Devri’nin ünlü sadrazamı Nevşehirli Damat İbrahim Paşa tarafından 18’inci yüzyılın ilk yarısında (1726-1727) inşa ettirilen Külliye; camii, medrese, kervansaray, sıbyan mektebi, imaret, hamam ve iki çeşmeden oluşmaktadır.
Külliye programı açısından klasik Osmanlı külliye programının son uygulamalarından biridir. Eğimli bir araziye konumlandırılan külliyede camii, medrese sıbyan mektebi ve imaret istinat duvarı ile sınırlandırılmış bir platform üzerinde inşa edilmiştir. Ortasından Camii Cedid Caddesi geçen bu platformun doğusunda camii, batısında sıbyan mektebi, medrese ve imaret ile biri camii avlusunun güney duvarının dışında, diğeri sıbyan mektebi avlusu köşesindeki istinat duvarı üzerinde olmak üzere iki çeşme bulunur. Hamam bu platformun kuzeyinde, eğimli arazi üzerindedir.
İbrahim Paşa Camii kare planlı harimi ve mihrap önü birimi dikdörtgen şeklinde güney duvardan çıkıntı yapan bir plan şemasına sahiptir. Büyük boyutlu kubbe ile örtülü yapıda kubbeye geçiş tromplarla sağlanmıştır. Harimden çıkıntı yapan mihrap önü mekanının örtüsü ise yarım aynalı tonozdur.