Savaş Meydanlarına Sığmayan Adam; Çoban Mustafa Paşa


Resul Orman

Resul Orman

30 Nisan 2021, 10:34

Kıymetli okuyucularım bu hafta vefatının 492. sene-i devriyesi olması hasebiyle Çoban Mustafa Paşa'nın emsalsiz hayatını özetlemeye çalışacağım...

Bazen tarihi olayların arkasında bazı kişiler vardır adını sıkça duymazsınız ancak ve ancak konuyla ilgili detaylı bir araştırma yaparsanız denk gelirsiniz işte kahramanlardan biri de hiç şüphesiz Çoban Mustafa Paşa’dır.

Çoban Mustafa Paşa 1478 yılında Bosna’da dünyaya gelmiştir. Mustafa Paşa’nın asıl adı Gazi Mustafa Bin Abdülkerim’dir. Onun liderliğini Nasıreddin Muhammed Bin Kansu

“Ey Mısır, Hayır Bey'in ölümüne üzülme, aksine Mustafa ile sevin, yakında onun hayırlı bir bey olduğunu göreceksin.”

Diye özetler onun fiziki yapısını ise Ünlü Mısırlı tarihçi İbn İyas Mustafa Paşa tarifinde ise “Beyaz renkli, Arap yüzlü sakal traşlı iki küçük sarı bıyıklı, orta boylu ihtişamlı, biraz utangaç biriydi." Diye tarif eder. Çoban Mustafa Paşa birçok hayrat sahibi ve günümüz Gebze’sinin de baş mimarıdır. Yaptırdığı büyük hayrat eserleri şehir medeniyetlerine büyük katkılar sağlamıştır. Çoban Mustafa Paşa Viyana kuşatması hazırlıkları sırasında rahatsızlanıp 27 Nisan 1529 yılında İstanbul'da vefat eder ve baş eseri olan Çoban Mustafa Paşa Külliyesine defin edilir.

Nizama yön veren büyük hükümdarlardan olan Sultan İkinci Beyazıd (Veli) Han (1481-1512), Yavuz Sultan Selim (1512-1520), Kanuni Sultan Süleyman (1520-1566) dönemlerin de önemli devlet görevlerde bulunmuş kıymetli devlet ve dava adamıdır. Yeniçeri ocağında yetişmiş olan Mustafa Paşa, Kapıcıbaşlılık, Rumeli Beylerbeyliği, Üçüncü Vezirlik, Serdarlık, Valilik ve İkinci Vezirlik görevlerinde bulunmuştur. Beylerbeyliği görevinde sırasında kendisinin Sadrazam Pîrî Paşa’yı yakından tanıma ve onunla çalışma imkânı bulmuştur. ve Yavuz Sultan Selim tarafından üçüncü vezirlik görevine getirilmiş ve Kanuni Sultan Süleyman döneminde de bu görevi, başka görevlerle birlikte başarılı bir şekilde yürütmüştür.

1514'te Çaldıran Meydan Muharebesinde katılan Çoban Mustafa Paşa ardından sırayla, 1516 yılında Memlüklülerle yapılan Mercidabık savaşına ve son olarak Yavuz Sultan Selim Han döneminde

1517 Ridaniye savaşına katılmış savaş sırasında kaçan Tomambay'ı yakalayan birliğin yer almıştır. Yavuz Sultan Selim'in vefatı sırasında Pîrî Paşa tarafından Hazine-i Hümâyûn anahtarı ve hazineyi koruma görevi Çoban Mustafa Paşa’ya verilmiştir. Belgrat Seferi’nde Tuna boyundaki askerî kuvvetleri komuta etmiştir. 1522 yılında ise donanmanın başına serdar tayin edilerek Rodos Seferi’ne çıkmıştır. Bu kuşatma sırasında Mısır valisi Hayr-bay'ın vefatı üzerine geri çağrılarak 14 Aralık 1522 yılında Mısır valiliğine tayin edilmiştir. Bu görevi 6 ay kadar sürdüren Mustafa Paşa, daha sonra geri çağrılarak ikinci kez vezirlik görevine devam etmiştir. Mohaç Meydan Muharebesinde görev alan Çoban Mustafa Paşa Viyana kuşatması hazırlıkları sırasında rahatsızlanıp 27 Nisan 1529 yılında İstanbul'da vefat eder. Gebze'de kendi ismini taşıyan külliyedeki türbeye defnolunmuştur. Çoban Mustafa Paşa ve Eskişehir’de Kurşunlu Külliyesi birer külliye yaptırmıştır. Çorum’da Çoban Mustafa Paşa Camii inşaa ettirmiştir. Bununla birlikte Balkan bölgesinde birçok hayrat eseri bulunmaktadır. Kendi adını vererek yaptırdığı külliyede Ebu Suud Efendi ve Şeyhülislam Hamid Efendi gibi dönemin en büyük müderrisleri görev yapmış ve ayrıca bu iki büyük müderris Osmanlı’nın Şeyhülislamlık görevlerinde bulunmuşlardır. Bu da külliyenin eğitimde ne kadar ileride olduğunu göstermektedir. Bununla birlikte külliyede ders veren alimlerden biri Kanuni Sultan Süleyman’ın süt kardeşi devrin büyük uleması Beşiktaşlı Yahya Efendi de dönemin en büyük ilim deryalarından biri olarak kabul edilen Tebrizli Mehmed Karamanî’dir. O dönemde Gebze’de birçok âlim yetişmiş ve şehir, yeni bir kimliğe bürünmüş, âdeta ilim merkezi olmuştur. Bu külliyenin mimari yapısı ve verilen eğitim şekli daha sonra Nevşehirli Damat İbrahim Paşa’nın 1726 yılında adını taşıyan külliye için de ilham kaynağı olmuştur. Evliya Çelebi, Çoban Mustafa Paşa Medresesi’ne Seyahatname’sinde geniş yer vermiştir. Öyle ki külliyede kullanılan mermerlerin, Mısır’dan nasıl geldiğini, ne tür çalışmalarda kullanıldığını uzun uzadıya anlatmıştır. Çoban Mustafa Paşa, “Boşnak, Damat, Gazi, Melek Mustafa Paşa, Mısırlı Paşa’’ gibi birçok lakapla anılsa da en meşhuru ‘’Çoban’’dır. Çoban Mustafa Paşa, Yavuz Sultan Selim'in kızı Hanım Hatun ile evlenmiştir. Bu evlilikten Muhyiddin Mehmet Efendi ve Ahmet Bey adlarında iki oğlu ve Hanım Hatun adında bir kızı dünyaya gelmiştir.

Yaptırdığı hayrat eserleri şunlardır:

Baş hayrat eseri Çoban Mustafa Paşa Külliyesidir. Bununla birlikte Eskişehir’de Kurşunlu Külliyesi, Çorum Çoban Mustafa Paşa Camii, Galata, Rodos, Edirne, Boğazken ve Seyidgazi Sıbyan Mektepleri; Svilegrand’da Mustafa Paşa Köprüsü, Edirne’de iki kapılı han; Karamürsel, İstanbul, Yeşilce, Tahmis, Prevadi ve Silistre’de birer hamam inşa ettirmiştir.

Çoban Mustafa Paşa Külliyesinin Bölümleri

Medrese, Kütüphane, Camii, Tabhâne, Türbe, Kervansaray, Zâviye (Hânkâh), Misafirhane, İmarethane, Hamam bölümlerinden oluşmaktaydı.

İşte Nizama adanmış, bir hak sevdalısının öyküsü

İbn İyas- Yavuz’un Mısır Fethi ve Osmanlı İdaresi Prof. Dr. Ramazan Şeşen

Gebze Çoban Mustafa Paşa Külliyesi Restorasyonu Yüksek Mimar Cahide Tamer

Prof. Dr. Semavi Eyice Çoban Mustafa Paşa röportajı 2017

Çoban Mustafa Paşa Külliyesi Prof. Dr. İlknur Aktuğ

***

Ayaklı Tarih Kütüphanesi

Kıymetli okuyucularım bu hafta yazar ve eser tanıtımında Tarihçi-Yazar İbrahim BEYTER hocamdan bahsetmek istiyorum. Kendisini tarif ederken " Soru soran Tarihçi" veya "Ayaklı Tarih Kütüphanesi" olarak tanılan hocamızı şöyle doğal bir şekilde özetlemek isterim; İbrahim Beyter Anadolu’nun kapılarının açıldığı Malazgirt Savaşı’nın meydana geldiği tarih ile haşır neşir olan, Muş topraklarına doğan ve daha sonra Anadolu’nun tapusunun alındığı Miryakefalon Savaşı’nın yapıldığı Denizli topraklarında temayüz eden, Anadolu’nun vatan toprağı olmasındaki en büyük katkı sahibi Türkiye Selçukluların başkenti Konya’da Selçuk Üniversitesi’nde lisans ve yüksek lisans eğitimi ile hemhal olmuş “Farklı Tarih” ekolünü ortaya çıkaran İbrahim Beyter; 2009 yılından beri KPSS sektöründe tarih ve daha sonra 2013 yılından beri ÖABT Tarih Alan Eğitim ile ilgili çalışmalar yapmaktadır 2016 yılında atanan ve halen Gebze’de ikamet eden İbrahim Beyter, başta Gebze olmak üzere İzmit İstanbul ve Sakarya gibi birçok ilde YKS, KPSS Tarih ve ÖABT Tarih Alan Eğitimi dersine girmektedir. Hocamızı akademi çevresinde onun Doçent olması gerekliğinde bir görüş hasıl olsa da o ben üniversiteye girecek gençler çıkarmak istiyorum kendimi bu alan yoğunlaştırıp ilme bu yolda katkı sunmak istiyorum diye ifade ediyor hocamıza hem şahsım hemde gazetemiz adına başarılar diliyorum...

Yorum Ekle
İsim
Yorumunuz onaylanmak üzere yöneticiye iletilmiştir.×
Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, müstehcen, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.